Ik heb lang beweerd dat het verval van de VS begonnen is in de jaren ’70. Die trage achteruitgang werd versneld tijdens het presidentschap van George W. Bush. Ik begon er in 1980 over te schrijven. De reacties die ik toen kreeg vanuit verschillende politieke hoeken waren erg negatief. Men vond het absurd. In de jaren ’90 was een breed politiek spectrum er integendeel van overtuigd dat de VS de piek van zijn unipolaire dominantie had bereikt.
Na de gebarsten bubble van 2008 begonnen politici, deskundigen en het brede publiek van mening te veranderen. Veel mensen, hoewel lang niet iedereen, denken nu dat er wel degelijk sprake is van een zeker verval. De VS heeft aan macht, prestige en invloed ingeboet. Met volle overtuiging volgt men dit standpunt nog niet in de VS. Maar politici en deskundigen bekvechten nu om te weten hoe dit verval weer kan worden omgedraaid. Ik denk dat dit onmogelijk is.
De echte vraag die moet gesteld worden is die naar de gevolgen van dit verval. Een eerste gevolg is het onvermogen van de VS om de wereld te controleren, met name wegens het verlies aan vertrouwen bij voormalig trouwe bondgenoten. Afgelopen maand, na de bekendmaking van de gegevens van Edward Snowden, werd duidelijk dat de VS de hoogste politieke leiders van Duitsland, Frankrijk, Mexico en Brazilië heeft bespioneerd en afgeluisterd (net zoals talloze burgers in die landen).
Ik ben ervan overtuigd dat de VS dit al in 1950 deed. Toen zou geen enkel land het hebben aangedurfd ook maar enig teken van boosheid te tonen en de VS te vragen die praktijken stop te zetten. Vandaag gebeurt dat wel, en dat komt doordat de VS hen meer nodig heeft dan zij de VS nodig hebben. De huidige leiders weten dat de VS geen andere keuze heeft dan te beloven, zoals president Obama net deed, die spionage stop te zetten (ook al meent hij het niet). En de leiders van die vier landen weten eveneens dat hun interne positie wordt versterkt en niet verzwakt door harde taal te spreken tegen de VS.
Voor zover het verval van de VS al wordt besproken in de VS zelf, gaat de meeste aandacht naar China als nieuwe potentiële hegemonische macht. Ook dat is naast de kwestie. China krijgt ongetwijfeld meer geopolitieke macht. Maar ook een nieuwe hegemonische macht worden is een lang en moeizaam proces. Het duurt normaal gezien zowat vijftig jaar voor een land een dergelijke positie kan bereiken. Dat is een lange periode, en er kan veel gebeuren in de tussentijd.
Er is eigenlijk niet meteen een opvolger voor de VS. Wat er gebeurt wanneer een hegemonische macht zijn positie verliest en andere landen dit gaan beseffen, is dat de relatieve orde in het wereld-systeem plaats maakt voor relatieve chaos en een strijd tussen andere machtspolen waarvan er geen enkele de situatie echt kan controleren. De VS blijft een reus, maar een reus op lemen voeten. Het heeft nog steeds het sterkste leger, maar kan er geen goed gebruik meer van maken. De VS heeft geprobeerd de risico’s te verminderen door onbemande drones te gebruiken. De vroegere Minister van Defensie, Robert Gates, zei onlangs dat dit vanuit militair oogpunt gewoon niet realistisch is. Een oorlog kan alleen gewonnen worden op de grond, zo zei hij, en de VS president staat onder geweldige druk van politici en van de bevolking om dat vooral niet te doen.
Het probleem voor iedereen in een situatie van geopolitieke chaos is de heersende angst en het risico van destructieve waanzin. De VS is bijvoorbeeld niet langer in staat om een oorlog te winnen, maar het kan zichzelf en anderen enorme schade berokkenen door onvoorzichtig te handelen. Wat de VS ook probeert te doen in het Midden-oosten vandaag, het zal verliezen. Geen enkele sterke speler in het huidige Midden-oosten (en ik bedoel geen enkele) luistert nog naar wat de VS zegt. Dit geldt voor Egypte, Israël, Turkije, Syrië, Saudi-Arabië, Irak, Iran, Pakistan … om nog niet te spreken van Rusland en China. De beleidsdilemma’s die hieraan vastzitten werden in detail besproken in de New York Times. Het besluit van het interne debat in de regering van Obama is een super-ambigu compromis. President Obama aarzelt en kan niet krachtdadig optreden.
Er zijn uiteindelijk twee echte gevolgen voor de komende tien jaar. Ten eerste, het eind van de Dollar als belangrijkste reservemunt. Als dat gebeurt zal de VS zijn bescherming van de nationale begroting en van zijn economie verliezen. Het tweede gevolg is een wellicht ernstig verval van de relatieve levensstandaard van VS-burgers en -inwoners. De gevolgen daarvan zijn moeilijk voorspelbaar maar ze zullen zwaar doorwegen.
