De kip of het ei ? Geen van beide nu Hongkong andermaal de invoer van pluimvee, eieren, mest en aanverwante verbiedt uit Polen en Nederland. De reden is een nieuwe uitbraak van vogelgriep, die ook mensen kan treffen. Ik zeg andermaal omdat ik bij toeval betrokken was bij de allereerste plaag. Die werd vastgesteld van mei 1997 tot januari 1998. Toevallig ook het jaar waarin op 1 juli de machtsoverdracht plaatsvond aan China, en meteen de laatste Britse kolonie in Azië werd opgedoekt. Later onderzoek heeft uitgewezen dat het H5N1-virus uit landelijk China kwam, waar hygiëne in de kippen- en eendenkweek ver te zoeken was. Even slordig is China geweest met het SARS-virus dat Covid veroorzaakt. Ook daar is te lang verzwegen hoe erg de epidemie was en dient de oorzaak van de wereldwijde verspreiding wellicht gezocht in slordigheid.
Jimmy Lai
Wie bijgelovig is merkt vandaag dat de uitwisselingen tussen de Volksrepubliek en de Speciale Bestuurlijke Regio – dat eigenlijk een pachtgebied was, waarvan de looptijd in 1998 afliep – eenrichtingsverkeer zijn. De Joint Declaration (1984), die de overdracht formaliseerde, voorzag in een blijvende kapitalistische ekonomie de komende vijftig jaar en op termijn algemeen stemrecht. De Basic Law bevestigde de overeenkomst en werd uitgeschreven als de grondwet van Hongkong. Alleen heeft Peking zich nooit gehouden aan die afspraken, en verklaarde het verdrag als uitgedoofd in 2014. Sindsdien gelden, vooral na afkondiging van de nationale veiligheidswetten (2020), strakke inperkingen van politieke partijen en van de vrije meningsuiting. In feite is er met de afgedwongen opheffing op 14 december 2025 van de laatste “democratische” partij (de DP) tabula rasa gemaakt aan elke uitdaging van het plaatselijk gezag. Een dag later werd de onwrikbare dissident Jimmy Lai schuldig bevonden aan samenzwering met buitenlandse krachten om het gezag te ondermijnen. De nu 78-jarige Lai Chee-ying was een gewraakte mediabaas (de Apple Daily werd opgedoekt door de overheid op 23 juni 2021 door alle tegoeden te bevriezen). Hij heeft wel de Britse nationaliteit, maar weigerde Hongkong te verlaten. “Hong Kong chief executive John Lee welcomed the verdict, noting that Lai’s actions ‘damaged the country’s interests and the welfare of Hong Kongers’. Rights groups called it ‘a cruel judicial farce’” (Kelly Ng, Koey Lee & Danny Vincent, BBC, 15 december 2025). Hoedanook, Peking heeft Hongkong nu letterlijk ingelijfd.
En uitgerekend nu is er alweer de vogelgriep die haar schaduw werpt over de ontwikkelingen. Er zit logica in het biologische wapen. Hongkong diende in 1997 verzwakt te worden ten voordele van Sjenzjen. Ik had dat niet door toen ik begin januari een rechtstreekse reportage maakte voor de Wereldomroep, en met enige vrolijkheid bespat werd door een arbeider die de dapper alle wanden afspoot waar zowat 1,6 miljoen kippen hun kop kwijtraakten, waarna ze zedig onder de grond waren gestopt in de jaarwisseling (5 dagen, van 29 december tot en met 2 januari). De man sprak gelukkig geen Engels, zodat de bevreemdende geluiden die door de ether gingen eerder sfeervol dan duidend waren. Edoch, de rot zat er al in toen ik een paar dagen later de eerste bevindingen van de beurs te horen kreeg. Besmuikt werd mij verteld dat Hong Kong natuurlijk zou blijven doorgaan, maar dat er in Shenzhen al een alternatieve beurs in de maak was. Ik dacht dat ze zelf de kop kwijt waren, maar een deskundige analyst bevroedde tien al wat Hong Kong te wachten stond: “Ze slachten de kip met gouden eieren, en over de grens blazen ze een heel nieuw multinationaal erf op”. (Ik herinnerde mij de zinsnede toen een sportjournalist in De Standaard doodernstig sprak over “het kalf met gouden eieren”. Bijbelvastheid is niet langer de norm).
Shenzhen
Veel ernstiger was de beursmakelaar. Hij volgde al met argusogen hoe China Shenzhen had voorbereid om de rol van Hong Kong over te nemen. De huidige miljoenenstad telde in 1975 amper 30.000 inwoners. Dat was in 1993, toen ik voor de eerste keer de grens kon oversteken vanuit Hongkong, opgelopen tot een paar honderdduizend – vrijwel allemaal arbeiders die in hoog tempo buildings zetten, wegen aanlegden, en een haven uitbouwden. Ik herinner me dat de weg naar Kanton, zowat 130 kilometer noordelijker, één grote bouwwerf was. Daar zat een plan achter, stelselmatig verhoogd en versneld na de Joint Declaration. Het werd erkend als stad en als Speciale Economische Zone in 1980, naar de zogenaamde Opendeurpolitiek van sterke man Deng Xiaoping (1978-1989), zeg maar de invoering van de vrije markt met socialistische trekjes (de zogenaamde ‘Opendeurpolitiek’). Vandaag variëren de schattingen van 13,5 miljoen inwoners tot 17,8 miljoen. Hongkong daarentegen verliest bevolking: in 2025 woonden er 7,4 miljoen mensen, in 2020 – op het hoogtepunt – zowat 7,5 miljoen (cijfers van Worldometer-World Population Prospects), in 1993 om en bij de 6 miljoen. De vooruitzichten zijn somber: van 7,25 miljoen Hongkongers in 2030 opnieuw naar 6 miljoen in 2050. De wijk Mongkok in Kowloon is (was?) de dichtstbevolkte plek ter wereld, met 130.000 inwoners per km². Op wereldschaal dreigt Hongkong vooral het logistieke filiaal van Shenzhen te worden om het doorvoerbeleid te verzekeren. Shenzhen is immers de draaischijf voor de sterkste producten, met name de High Tech, die aansluit bij haar drie havenknooppunten. Ze is al opgeklommen tot de 4e grootste ter wereld, Sjanghai en Singapour voeren de lijst aan. Hongkong wordt dan het verdeelcentrum vanwege zijn grote, nieuwe luchthaven Chek Lap Kok (1998; vanaf toen gedaan met de spectaculaire landingen op Kai Tak tussen de woonblokken in en de felle afremming om niet in zee te belanden), en zijn goede spoor- en wegverbindingen naar het Chinese binnenland. In de rangschikking van de grootste containerhavens staat Hongkong pas 8e, krap voor Rotterdam (10e) en Antwerpen-Brugge (14e). Nu al gebeurt alle vervoer over water voor 52 % met containers, 22 % met tankers, 20 % is bulk en 6 % droge bulk (cijfers van Worldshipping). De trend is duidelijk.
Waarschuwing
De planeconomie van Peking speelt duidelijk niet in de kaart van Hongkong. De verstrakking van de ideologie botst met de open traditie van de stad. Illusies hoeven ze zich niet te maken. Nog op 17 december 2025 hield Xi Jinping een waarschuwende toespraak voor de hoogste vertegenwoordigers van Hongkong (John Lee Ka-chiu) en Macau (Sam Hoe-fai), die naar Peking waren geroepen. Achter de obligate lof voor de geboekte “vooruitgang” en “proactively performing its duties and steadfastly upholding national sovereignty, security and development interests” (Xinhua Agency), klonk de verplichting tot meer integratie onheilspellend door: “To actively align with the nation’s 15th Five-Year Plan (2026-2030)” en “better integrate into and serve the country’s overall developments”. Het wordt zeer begrijpelijk waarom Taiwan weinig heil verwacht van een aansluiting bij de eenkennige Volksrepubliek.
Hongkong wordt met de dag nauwer ingebed in de driehoek Macau-Kanton-Hongkong, de “Greater Bay Area” als achterland voor Shenzhen. En van het beloofde Eén land, twee systemen, blijft niets over, behalve de naam. De opheffing van de laatste georganiseerde democratische oppositie is gewoon een sluitstuk. Want er is veel meer aan de hand. In een striemend stuk over de onderdrukking schrijft Jonathan Sumption in The New Statesman (20 december 2025): “It isn’t just the jailing of dissenters. Libraries have been purged. School syllabuses have been modified. Rights advocats have been aggressively interrogated by the police. Trade Unions and political organisations have been closed to close their doors. Broadcasters have been edited or jammed. (…) ‘Patriotism’ according to China’s definition has been required of every public servant, including judges”. Het China van Xi Jinping is voortgezet maoisme, een éénpartijstaat die stilaan het Stalinisme begint te evenaren, getuige de lao gai’s, de vlakschaving in Tibet, de regelrechte verknechting van het Oeigoerse Xinjiang, de behandeling van zijn teruggewonnen stadsstaten, de agressieve militarisering van de Zuid-Chinese Zee.
Dat uitgerekend de Britse eerste minister Keir Starmer in januari 2026 op handelszending vertrekt naar Shanghai en Peking om “de relaties te verbeteren” wordt door Xi op hoongelach onthaald. Simon Tisdall maakt gehakt van Starmers verweer dat het “zijn plicht is” om te gaan. “In terms of Britain’s security and democracy, the global order and national self-respect, the price of doing business with this predatory, authoritarian regime, in uncertain hope on future, dependence-creating economic, financial en tech benefits, is too high” (The Guardian, 21 december 2025). Smeekbedes wijzen op zwakte, de reizen naar Canossa van zowel Starner als Von der Leyen naar Trump staan op dezelfde hoogte. Of laagte. Want Londen heeft de idiotie van de eeuw gemaakt door uit de EU te stappen, en dat moet ze nu betalen. Om aan te tonen dat Starner peentjes uitzweet, wijst Tisdall erop “Beijing is already demanding a down paymen“, zeker omdat Londen uiteindelijk Huawei schrapte als 5G-levernacier van het Britse telecomnetwerk. “[China] wants to build a big fortress-embassy near Tower Bridge. If permission is not granted by mid-January, Starmer’s as yet unconfirmed trip may be canned. (…) That’s how authoritarian regimes work”.
Havens
Hongkong mag dan een parel aan de Britse kroon geweest zijn, vanuit Peking komt uitsluitend pragmatisme en uitkleding. Dat is duidelijk geworden toen de cijfers bekend werden van waar China in havenactiviteiten buitengaats investeert. De Grieken hadden hun belangrijke overslaghaven Peiraiás (Piraeus, foto rechts) al uitverkocht aan de Chinezen. Rederij COSCO slaagde er in volle Griekse crisis 6% van de aandelen in 2016 te verkrijgen.
De Amerikaanse ambassadrice in Athene, Kimberly Ann Guilfoyle had nu in november 2025 laten verstaan dat het meerderheidsbelang van COSCO in Peiraiás te koop stond. Ze nam haar wensen voor werkelijkheid. Het Trumpbewind mag dan proberen zoveel mogelijk wereldhavens te verzwakken om zelf de gaten op te vullen, zeker in de Griekse haven die als energieknooppunt gegeerd word, het is van een kale reis teruggekomen. China deed het wishful thinking van Trump af als ongepaste Koude Oorlogretoriek. “In een zeldzame verklaring veroordeelde de Chinese ambassade elke suggestie van verkoop in een bericht op X. (…) De Grieks-Chinese betrekkingen kunnen niet door derden worden beïnvloed. (…) De Verenigde Staten proberen met eigenbelang Griekenland aan te zetten tot het verbreken van contractuele verplichtingen en de verkoop van de haven” (Market Screener, 20 november 2025).
Nuchter bekeken heeft Peking zich sluiks ingekocht en zelf geïnvesteerd in alle belangrijke havens op nevralgieke punten in de wereld. De Amerikaanse, naar eigen zeggen politiek ongebonden denktank Council on Foreign Relations, heeft in een studie van augustus 2024 nagegaan waar de zenuwknopen liggen in liefst 129 havens buiten China. In 17 projekten heeft het een meerderheidsaandeel, zoals in Peiraiás, 14 andere liggen stil door schrapping of opschorting van het initiatief. De investeringsgolf hangt nauw samen met de ambitieuze uitbouw van de Nieuwe Zijderoute (vanaf 2013) en Zijderoute over Zee (deze eeuw). Daardoor barsten de Chinese havens uit hun voegen. Het is daarom onthullend te zien waar het Chinese geld naartoe gaat. Bijna 2,5 miljard euro is naar de stadsstaat Singapore gegaan, vrijwel 1,2 miljard naar Zuid-Korea (!) goed een miljard naar Thailand, en een klein miljard naar Turkije. In Europa mag Spanje zich verheugen in 450 miljoen euro (100 miljoen minder dan Maleisië), en Frankrijk in 440 miljoen. Typisch genoeg worden de grootste havens karig bediend, Rotterdam met 140 miljoen, Antwerpen-Zeebrugge met amper 40 miljoen in twee projecten, “het Chinese Cosco heeft aandelen in 2 terminals, maar de havenbesturen zijn 100 procent Belgisch”, beklemtoonde VRT NWS op 6 juni 2024). “De inmenging vergroot wel de kans op spionage en chantage”. COSCO Shipping Lines heeft wel 80 % van Zeebrugge in handen, en met de China Merchants Group, China’s tweede grootste rederij, ook een dikke vinger in de pap van Antwerpen.
Maar Peking belegt liever in Duitse havens (het dubbele van Antwerpen). Even typerend is het puikje dat niets krijgt of binnenlaat: Japan (de erfvijand), India (de demografische rivaal), het Verenigd Koninkrijk (het voormalige koloniale rijk), Taiwan (de afgescheurden). En Hongkong. Dat is veelbetekenend voor wat de stad te wachten staat. Het is vooral een verslag van Jonathan Holslag dat al in 2022 waarschuwde voor de onderliggende militaire veerkracht die China doordrukt. In het omineuze overzicht stelt Holslag: “It is the world’s largest maritime trader, its port throughput representing 32 percent of the world’s total port throughput. Overall, it has the largest state flagged fleet, representing 16 percent of the global shipping fleet in terms of tonnage. The Chinese state, mainly through COSCO Shipping and China Merchants, controls 18 percent of the world’s container line capacity, around 13 percent of the world’s LNG 2 Final draft shipping capacity, and 12 percent of the world’s crude oil carrier capacity. In about ten years, China has built the largest state-owned maritime cluster” (Every Ship A Warship. The Security Role of China’s Maritime Sector and its Consequences for Europe, 2022). Daarin is Hongkong verworden tot hooguit een dominosteen.
Ik herinner me hoe ik eind jaren negentig van de vorige eeuw door de eerste inlandse Chief Executive, de reder Tung Chee-hwa, voor enkele weken was uitgenodigd. Ter plekke was onder meer een bezoek aan de New Territories voorzien. Een vreemde gewaarwording. Een snelle autorit door vrijwel braakliggend gebied, begeleid door twee zwaantjes, tot aan een afgezet nieuwbouwstuk van een tiental woontorens dicht bij de toenmalige grens met China. Voorafgegaan door de driftige bouwmeester van de geplande uitbreiding, een snelle lift naar het dak boven de zowat dertig bouwlagen, en met de ontwerptekeningen en een stokje tegen de wind – en als aanwijzer – kreeg ik een stralende toekomst voorgeschoteld, hoe dat brakke land binnen de tien jaar zou verzwolgen zijn door nieuwe projecten en honderden buildings met nieuwe wegen. Ik werd er duizelig van. Maar zo ver is het ook gekomen. Ze staan er. Ze liggen er. De bouwdrift heeft gelijk gekregen (ook als vandaag blijkt dat de veiligheidsnormen niet bepaald in acht zijn genomen). Hongkong werd nadrukkelijk gemasseerd tot het zijn nieuwe rol kon opnemen: als slaapstad. Niet langer de stad, maar de film ervan. De studio’s van Run Run Shaw staan er garant voor. De scenario’s worden elders geschreven.
