De ommezwaai van Friedrich Merz is spectaculair. In de oppositie tegen de uittredende coalitie verdedigde hij met hand en tand een zuinig overheidsbeleid. Onder die vlag voerde hij ook verkiezingscampagne, al hield hij een slag om de arm in verband met de ‘schuldenrem’. Die ‘schuldenrem’ is in de grondwet verankerd, en beperkt het toegestane overheidstekort. De uittredende coalitie viel over deze kwestie.
Nu heeft de christendemocraat Merz, die na zijn verkiezingsoverwinning afstevent op een coalitie met de sociaaldemocratische SPD, zijn kazak gedraaid: schulden maken is geen probleem meer. Al zitten er wel wat angeltjes in de plannen die hij met de SPD aan het bekokstoven is.
De grondwet zou veranderd worden zodat de schuldenrem niet meer geldt voor defensie-uitgaven. Daarmee wordt de weg vrijgemaakt om voor defensie onbeperkt schulden te maken: het voorstel bevat geen limiet wat betreft de bedragen of in de tijd. Ook de EU wil defensie-uitgaven buiten de begrotingsnormen houden. In de EU zou deze uitzondering beperkt zijn tot vier jaar: Merz stelt voor dit te verlengen.
Daarnaast wil Merz een potje optuigen van 500 miljard euro voor investeringen in de noodlijdende infrastructuur. Met dit potje zou de schuldenrem worden omzeild, terwijl het opheffen van de schuldenrem enkel zou gelden voor defensie-uitgaven.
Twee-derde
Merz en de SPD willen deze hervormingen doorvoeren in het zittend parlement, dat nog niet vervangen is door het nieuwe parlement na de recente verkiezingen. Zij hopen in het zittend parlement de twee-derde meerderheid te vinden die nodig is voor het aanpassen van de schuldenrem. In het nieuwe parlement hebben zij die twee-derde meerderheid niet zonder Die Linke en de AfD, zelfs als de Groenen het voorstel steunen.
De Groenen lijken akkoord te gaan alles in het zittend parlement af te handelen. Zij hebben wel wat voorwaarden. Zo willen zij dat de schuldenrem ook wordt opgeheven voor hulp aan Oekraïne. Zij willen waarborgen dat het fonds voor infrastructuur enkel gebruikt wordt voor nieuwe projecten: als lopende projecten gefinancierd worden met dit fonds, dan maakt dit begrotingsruimte vrij voor fiscale cadeautjes aan de rijken, zo vrezen zij.
Die Linke
Die Linke heeft grote vragen bij de idee alles af te handelen in het lopende parlement. Zij zijn best bereid een twee-derde meerderheid te leveren in het nieuwe parlement, maar dan wel voor het volledig opheffen van de schuldenrem, zodat geld vrijkomt voor de economische en sociale wederopbouw van Duitsland.
Dat is natuurlijk precies wat Merz niet wil: een sociaal herstelbeleid maakt geen deel uit van zijn plannen, wel integendeel. Door alles in het zittend parlement af te handelen vermijdt Merz inspraak van Die Linke.
Die Linke wil ook dat meer geld gaat naar de ondersteuning van Oekraïne. Zij zijn wel tegen wapenleveringen, en stellen voor dat Duitsland China en andere Brics-landen zoals Brazilië contacteert om vredesgesprekken op gang te brengen. Als Xi de uitnodiging stuurt zal Poetin komen, zo klinkt het bij Die Linke.
