“Het Westen streefde altijd stabiliteit na, met een veilig Europa in een vredevolle wereld. De Russen hebben andere ambities: ze willen een invloedssfeer”, aldus Jonathan Holslag in De Morgen (22/01). De krant verwerkt zijn uitspraak in de kop boven een artikel waarin hij en Sven Biscop een analyse mogen geven over de spanningen met Oekraïne, gratuite, eenzijdige benaderingen incluis. Hoewel de NAVO – tegen gedane beloftes aan Gorbatsjov begin jaren ’90 – steevast zijn terrein en invloedssfeer uitbreidt richting Oost-Europa is het Poetin die streeft naar ‘instabiliteit’. Dat was nochtans niet de visie van landen als Frankrijk en Duitsland destijds op de NAVO-top in Boekarest (2008) waar na moeizame discussies de deur half open werd gezet voor lidmaatschap van Oekraïne en Georgië. Frankrijk en Duitsland waren daartegen gekant. “La France est opposée à l’entrée de la Géorgie et de l’Ukraine dans l’OTAN”, zo kopte de Franse krant Le Monde op 1 april 2008. “Wij zijn van mening dat dit het verkeerde antwoord is op de machtsverhoudingen in Europa en tussen Europa en Rusland”, aldus de Franse premier Fillon. Maar de VS duwde door, ten koste van de stabiliteit met Rusland.
Zo vreedzaam is het Westen ‘altijd’ geweest:
Hoe kan je nu in ernstig beweren dat het Westen ‘altijd’ stabiliteit, een veilig Europa en een vredevolle wereld nastreeft? De naoorlogse geschiedenis van de VS en van Europa staat bol van de steunverlening en organisatie van staatsgrepen, staatsterreur, oorlogsvoering tegen andere landen… De VS organiseerde coups in Iran, Guatemala, Chili… organiseerden terreur in Cuba (‘Operation Mongoose’, een modelscript voor staatsterreur), El Salvador, Nicaragua, Colombia,… plande en dreigde met atoomaanvallen tijdens de Koreaanse oorlog (‘50-‘53), de dubbele crisissen in de straten van Taiwan (‘55 en ‘58), de Cubaanse rakettencrisis (1962), de Vietnam-oorlog… De VS in alliantie met EU-lidstaten voerden oorlog in Servië, Afghanistan, Irak, Libië… Europa zit met een uitermate bloederig koloniaal en neokoloniaal verleden,… het is onmogelijk om het hele lijstje op een pagina te krijgen. De VS en de EU zijn samen ook goed voor twee derde van de wereldwijde wapenhandel die landen en regio’s hielp destabiliseren. Belangrijkste klant is…. Saoedi-Arabië dat een brutale oorlog voert in Jemen.
‘Lui Europa’
Nog een uitspraak van Holslag: “Europa werd de voorbije dertig jaar lui omdat het altijd rekende op Amerika”. Dat is even voorbijgaan aan de Europese militaire integratie van de diezelfde afgelopen dertig jaar (sinds het Verdrag van Maastricht) met de creatie van een Europees Defensie-Agentschap, een Europees Defensie-Actieplan, Europees Defensiefonds, een Permanente Gestructureerde Samenwerking (Pesco, waarin landen zich engageren voor verhoogde militaire investeringen en budgetten), een Europese ‘Vredes’faciliteit (een programma voor militaire steun aan derde landen), een verdragrechtelijke verplichting tot bewapening in het Verdrag van Lissabon, een Globale Veiligheidsstrategie en vanaf maart dit jaar komt daar ook nog eens Strategisch Kompas bij met o.m. de creatie van een 5000 troepen tellende Europese interventiemacht. Dat lijkt me niet erg lui, hooguit een moeizaam proces dat voor veel militaristen veel te traag gaat.
‘Europa heeft geen militair vermogen’
Het “militaire vermogen om de Russen af te schrikken en tot andere gedachten te brengen, is er niet”, aldus een propagandistische bewering van opnieuw Holslag. De feiten: de NAVO-lidstaten, waar de meeste EU-staten toebehoren, geeft meer dan 1.049 miljard $ uit aan de militaire apparaten (NAVO-cijfer), goed voor 54% van de wereldwijde uitgaven. Rusland zit daar met 61 miljard (SIPRI-cijfer) of 5,8% van de NAVO-uitgaven ver onder. Dat is maar een paar miljard meer dan de afzonderlijke militaire budgetten van Frankrijk of Duitsland die een snelle inhaalbeweging maken en Rusland zullen voorbijsteken. Dergelijk informatie krijgen we niet van beide heren, zodat ze dan makkelijk zonder enige vorm van weerspraak voor de zoveelste keer hun stelling mogen poneren dat we onderbewapend zijn, meer moeten investeren in onze militaire apparaten, wapensystemen moeten aanschaffen, e.d. meer. Beide heren behoren tot de groep van experts die in mei van dit jaar een rapport afleverden met een pleidooi voor het opvoeren van de “conventionele vuurkracht” en voor een “aanzienlijke uitbreiding van het defensiebudget”.
Scheppen van een oorlogsklimaat
Talrijk zijn de mediastudies die vaststellen dat in oorlog- en crisissituaties media zich uitermate gezagsgetrouw opstellen of niet in staat zijn zich kritisch op te stellen. De manier waarop de verslaggeving gebeurt, de protagonisten die erin aan het woord worden gelaten, laten weinig ruimte voor alternatieve visies. Ze helpen het klimaat creëren voor een confrontatie tussen grote mogendheden en gedragen zich niet zelden als de woordvoerders van de NAVO. Rusland is de ‘agressor’, maar de media die een kleine moeite hebben gedaan om de Russische voorstellen van midden december vorig jaar eens onder de loep te nemen, zijn op een hand te tellen. Op tal van punten vormen ze nochtans wel degelijk een kans voor een nieuwe veiligheidsarchitectuur in Europa die niet gebaseerd is op confrontatie, maar op het principe van de ondeelbaarheid van veiligheid, ‘gemeenschappelijke veiligheid’ in het jargon. Er staan voorstellen in om geen offensieve wapens op te stellen in de grensregio tussen beide blokken.
Zo moeilijk moet het toch niet zijn voor academici als Holslag en Biscop om even door te reflecteren op het idee van Oekraïne als neutrale bufferstaat met veiligheidsgaranties voor het betrokken land? Evenmin moet het moeilijk zijn om even in de Russische huid te kruipen om te beseffen wat de perceptie is van het territoriaal opschuiven van een, zich vijandig opstellend, militair pact richting eigen grenzen. Als de VS en de NAVO beweren dat elk land over het vrije recht beschikt om zich aan te sluiten bij de veiligheidsorganisatie die het verkiest, dan kan je die stelling toch even confronteren met de Monroedoctrine? Die wordt keer op keer in de VS gerecycleerd (van Kennedy tot Trump), die in de grond stelt dat zich geen andere machten mogen mengen in de ‘hemisfeer’ van de VS (herinner je de rakettencrisis in Cuba bijvoorbeeld). Als Rusland een militair pact sluit met Mexico, er manoeuvres houdt, massaal wapens aan levert, dan zou het me verbazen dat de VS dat een aanvaardbaar idee zou vinden.
Aan het eind en kort na de Koude Oorlog bestond er grote eensgezindheid dat er werk moest gemaakt worden van ontwapening om Europa te behoeden voor een nieuwe oorlog. Vandaag is de invloed van het militair industrieel complex, waar president Eisenhower in zijn afscheidsrede voor waarschuwde (en ik reken daar ook een deel van de wetenschap en media toe), enorm toegenomen. Het is erin geslaagd om het principe van ontwapening volledig van de agenda te bannen. Aan de kijkers en lezers om hun waakzaamheid te verhogen en dat narratief te helpen ombuigen naar vreedzame, niet-gemilitariseerde visies op veiligheid. Dat kan bijvoorbeeld door een reactie te sturen naar de redacties elke keer ze uit de bocht gaan.
