Over anderhalve maand, op 17 december, gaan de Chilenen opnieuw naar de stembus om ja of neen te zeggen tegen de nieuwe grondwet die hen deze week is voorgelegd.
Voorlopig zeggen de peilingen dat de nieuwe tekst zal worden afgewezen, maar niets is zeker. De ‘voor’ stemmen zijn de afgelopen weken lichtjes gestegen. Voor de rechterzijde is deze nieuwe tekst ‘de Grondwet van de Vrijheden’.
Dit is zowat het slechtst denkbare scenario voor de toekomst van Chili. Men herinnert zich dat de nieuwe Grondwet die onder de pas verkozen progressieve President Gabriel Boric werd opgesteld, met niet minder dan 62 % van de stemmen werd verworpen.
Boric had een ‘plan B’, maar daar kwam niets van terecht. In het Parlement stelde de rechterzijde meteen een nieuw kader vast met twaalf voorwaarden waaraan een nieuwe tekst zou moeten voldoen. En het hele proces startte voor de tweede keer, met een raad van deskundigen en een verkozen grondwettelijke Raad. Maar bij die stemming liep het behoorlijk mis: uiterst rechts haalde 22 van de 50 zetels, traditioneel rechts 11 zetels. De linkerzijde had zelfs geen blokkeringsminderheid meer.
Het resultaat is bijzonder triest. Uiteraard valt er in de nieuwe tekst niets meer te bespeuren van de plurinationale Staat en zijn de rechten van inheemsen en van gedecentraliseerde instellingen fel beknot. Over het milieu wordt niet zo veel meer gezegd. Migranten zonder papieren worden onverbiddelijk over de grens gezet. Er komt een streng veiligheidsbeleid. Er komt een recht voor ‘ongeboren leven’ waardoor de nu bestaande en beperkte mogelijkheden voor abortus kunnen verdwijnen. Dokters zullen beroep kunnen doen op een gewetensclausule. En de pensioenen blijven vast verankerd particulier, geen kans op intergenerationele solidariteit.
Bovendien wordt het nog moeilijker dan in het verleden om deze Grondwet te wijzigen.
Het proces voor de nieuwe Grondwet was een gevolg van de sociale protesten die in oktober 2019 begonnen. Er kwam pas een eind aan toen de toen conservatieve regering beloofde aan een nieuwe Grondwet te zullen werken. Helaas is er niets veranderd, integendeel zelfs.
Er moet nu gewacht worden op het resultaat van 17 december. Wat ik eerder schreef: ‘alles veranderen opdat niets verandert’ wordt alvast niet waar. Wordt deze nieuwe Grondwet goedgekeurd, dan is de situatie slechter dan met de Grondwet van onder het Pinochet regime. Blijft de oude Grondwet bestaan, dan leidt dit tot een grote ontgoocheling en bitterheid bij het progressieve bevolkingsdeel. Het sociale ongenoegen is alles behalve verdwenen, indien niet de minste toegeving kan worden gedaan is dit een voorbode voor nog meer sociaal protest.
