Het zit de Russen niet echt mee. Hadden ze begin dit jaar een invasie in Finland gedaan – onvoorspelbaar door ruim 1.300 km grenslijn – hun kans op overleven ware vrijwel nihil. Ten minste als ze langs het Lapse Savukoski de prikkeldraad hadden doorgeknipt. De ochtend van vrijdag 9 januari zakte het kwik tot een nieuw record, min 42,8°. In Zweeds Lapland, !n Knikkjokk, mat het Metereologisch Instituut zelfs min 43,6°. Herinneringen aan de Winteroorlog (Talvisota) van 1939-1940 vormen nog altijd een schrikbeeld voor het Russische leger – ook voor de hogere officieren, want toen de 44e artilleriedivisie tot de onderbuik in de sneeuw zakte bij Suomussalmi liepen de 14.000 Sovjets (ironisch genoeg hoofdzakelijk Oekraïners) in twee veldslagen een smadelijke nederlaag op tegen de snelle skikrijgers van Finland. Wie kon ontsnappen was in Stalins ogen een lafaard: de commandant werd prompt geëxecuteerd.
Mannerheim – die bij de onafhankelijkheid in 1917 als hoofd van de Witten in de daaropvolgende burgeroorlog de bolsjevieken genadeloos versloeg – verloor wel de strijd tegen de Russische overmacht. Maar Finland kreeg steun van Nazi-Duitsland, en heroverde de verloren gebieden.
Het zou hen bezuren, ook al hadden ze in 1943 hun kar gekeerd en zich aangesloten bij de Geallieerden. Moskou, dat acht keer meer soldaten had verloren in de dure oorlog, legde het jaar daarop ernstige regels op: verlies van Karelië en de helft van het Ladogameer (Helsinki bracht alle Finnen over naar niet bezet gebied, een vroege vorm van solidariteit waarop de staat ook vandaag nog steunt). Inkrimping van het staande leger – maar Finland had al vroeg de idee van “totaalverdediging” ontworpen, waarbij iedereen, ook vrouwen, dienstplicht kregen. Dat betekent een reserve van 1 miljoen reservisten op een bevolking van 5,5 miljoen inwoners. Verplichte neutraliteit (die pas in 2023 definitief werd opgeheven toen het land officieel lid werd van de NAVO). Verhuur van de zeemachthaven Porkkalla tot 1956. En betaling van een forse schadevergoeding, terwijl de Russen zelf het land waren binnengevallen.
Barst
Nochtans heeft Finland die periode nooit als een nederlaag aanvaard . De familie van de oud-premier en huidig president, Alexander Stubb, komt uit geannexeerd gebied en heeft zelf een buitenverblijf in Porkkalla. Hij is al lang een Europaspecialist en zat vier jaar in het Europees Parlement, waarna hij minister van buitenlandse zaken werd onder Carl Bildt. Hij was een gepassioneerd tegenstander van de neutraliteitspolitiek, en ook nu acht hij de Winteroorlog en de daaropvolgende Vervolgoorlog op zijn minst een morele overwinning voor zijn land: “We still feel we won, because we retained our independence”, zei hij in The Economist (1 september 2025).
Anderzijds is er sinds 2017 wel een barst gekomen in dat officiële verhaal, vooral vanwege – net als in Oekraïne – de collaboratie met de Waffen SS. Het is de discussie die ook in Vlaanderen woedt. Waren het misleide of apolitieke jongeren, ideologische anticommunisten, irredentisten of toch fascisten die dienst namen voor het Oostfront ?Sovjet-Unie ? En hebben ze zich ook schuldig gemaakt aan oorlogsmisdaden, een vraag die in Finland en de drie Baltische staten nooit gesteld werd. Het gaat om 1.408 vrijwilligers die zich aansloten bij de Wiking Divisie, de helft was jonger dan 20 jaar. De regering in Helsinki zocht kort na de start van Operatie Barbarossa (juni 1941) toenadering tot Berlijn. In ruil voor wapens kreeg Hitler toestemming om troepen door Finland te laten optrekken. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat nogal vrijwilligers ofwel van fascistische organisaties kwamen ofwel zich snel aanpasten aan de vervolging van joden, en al snel in Galicië meevochten.
Het was de docent godsdienstwetenschappen André Swanström die de steen in de poel gooide, met zijn boek Hakaristin Ritarit (Ridders van de Swastika, 2018). Hij volgde het pad van de “ridders” in zuidoostelijke richting naar Oekraïne, betwistte dat Himmlers Waffen SS zuiver op de graat was, en kon aantonen dat de hele divisie Wiking, 19.000 man (waaronder ook Nederlanders, Vlamingen, Denen en Noren) geen (krijgs)gevangenen maakte. Die werden meteen doodgeschoten, of ze zich overgaven of niet. In de stad Zhoriv waren ze betrokken bij de moord op 600 Joden in de maand juli. “Ideology was present as a driving force all along (…) There is much to indicate that some of the Finnish volunteers were willing executioners in the Holocaust” (in Martin Pfaffenzeller, “Finland Confronts its WWII History”, Der Spiegel, 22 januari 2025). Ter verdediging moet gezegd dat “de inzet van het Finse bataljon grote vertraging ondervond: [vanwege] de ontevredenheid onder de vrijwilligers, met name over de arrogantie van de Duitse officieren en hun onbeschofte manier van doen”, waarop de commandant van de Finse politie zich liet ontvallen dat ze bij hun eerste inzet “op hun Duitse officieren zullen schieten” (Peter Longerich, Heinrich Himmler, 2009: 605).
Behalve de haat tegen de Russen, speelde ook mee dat in de Grote Terreur, de bloedige jaren 1937-1938, meer dan 6.000 Finse overlopers – al wie tijdens de depressie van de jaren dertig illegaal de grens overstak – werden veroordeeld door de stalinistische rechtbanken. Erger nog, Een grondig onderzoeksproject van het Nationaal Archief onthult dat 4.700 Finnen werden geëxecuteerd (Päivän Lehti, 16 oktober 2025). Maar Swanström bleef verder zoeken en pakte in 2022 uit met nieuwe feiten uit over Finlands Cyriel Verschaeve in Valkoisen Uskon Sotori (De Krijgers van het Witte Geloof – Jaeger, priester en SS-er Kalervo Kurkiala). In een andere tekst wijst hij de eer van SS-ers af, en schrijft onomwonden: “De Waffen-SS, de Wiking Divisie inbegrepen, verleende uitvoerende hulp aan de Einsatzkommandos die betrokken waren bij de uitvoering van de Holocaust” (Vartija, 30 januari 2021). De politieke Finse regeringspartij (voorheen De Ware Finnen) houdt het bij het revisionistische standpunt: het was puur patriottisme. Nog een pikant detail: de Finse luchtmacht (Karelia Air Wing) heeft tot vandaag met het nazi-embleem gevlogen, een hakenkruis op blauwe achtergrond. Een embleem dat al sinds 1918 werd gebruikt en geen uitstaans had met het nazisymbool dat Hitler in 1920 uitkoos. “Het is altijd een symbool geweest van onafhankelijkheid en vrijheid”, laat het luchtvaartmuseum weten. Maar de nieuwe commandant wil komaf maken met het verwarring stichtende kruis: “Maailma on muuttunut”, zegt hij, “De wereld is veranderd, we moeten met onze tijd meegaan” (Yle Nieuws, 28 augustus 2025).
Grenzen
Dat is natuurlijk om de bondgenoten niet voor het hoofd te stoten. Zelfredzaamheid, hoe goed ook voorbereid, heeft zijn grenzen. Zeker met onbetrouwbare grootmachten, genre VS en vooral Rusland. De sluiting van de grens én het (Europees) embargo op uitvoer naar Rusland, wegen immers zwaar op de economie. Het Zweedse vredesinstituut SIPRI stelt dat Finland 1,3 % van het BBP besteedde in 2025, het ministerie van defensie geeft 2,5 % of 6,5 miljard euro aan – dat is een stijging met ruim een half miljard. Volgens de NAVO en Trump – uiteraard – onvoldoende. Bijna 2 miljard gaat naar de aankoop van (Amerikaanse) F-35A gevechtsvliegtuigen. Maar belangrijker voor het land is de veiligheidsparaplu van het NAVO-bondgenootschap bij een aanval van vijandige krachten. Volgens artikel 5 van het verdrag moet elke lidstaat dan ter hulp schieten.
Zeker nu Moskou dreigt met de inzet van kernwapens – omineus is in elk geval dat Helsinki er van beticht wordt door Rusland om zelf dat soort afschrikking te gaan installeren. Het persagentschap TASS gaf op 10 januari een uiterst rechts politicus, Armando Mema, van de onbetekenende partij Vapauden Liitto (de Vrijheidsalliantie; geen verkozenen in het parlement, de Eduskunta), vrije baan om alarmerend nepnieuws te brengen: “Finland is becoming more and more an existential threat to Russia (…) President Stubb some time ago said that Finland might host nuclear weapons”.
Concreter zijn natuurlijk de Russische afdreigingen te land, ter zee en in de lucht. Satellietbeelden van de New York Times geven een uitbreiding van troepen, infrastructuur, tentenkampen en vliegtuigloodsen aan de Finse grens te zien. De hoofdstrateeg van het Finse leger, Sami Nurmi, blijft nuchter: “We zien gematigde voorbereidingen dicht bij onze grenzen” (The Guardian, mei 2025). De 200 kilometer hekken die al geplaatst zijn hebben alleen een symbolische waarde. Vooral bedoeld om een andere plagerij, het doorsturen van migranten vanuit Wit-Rusland beter te controleren. Minder prettig is dat de conservatieve regering van Petteri Orpo erkenningen strenger gaat aanpakken, met vereiste kennis van taal en maatschappelijke regels. Daarnaast zijn de (gesloten) bruggen en uitvalswegen naar het Oosten ondermijnd met dynamiet. De defensiesamenwerking met Oekraïne is opgeschroefd. En in navolging van Litouwen is Finland op 10 januari ook uit het Verdrag van Ottawa gestapt, dat opslag, productie én gebruik van antipersoonsmijnen (zoals de Bouncing Betty) verbiedt. Vooral onder impuls van Canada en België is dat Verdrag in 1997 door 160 landen ondertekend. Zonder Rusland. Dat Oekraïne bezaaid heeft met die wapens waarvan 90 % slachtoffers gewone burgers zijn.
Argwaan
Over zee kampt Finland niet alleen met de spookvloot van Rusland om embargo’s te omzeilen, maar ook met gerichte aanvallen op en beschadigingen van onderzeese telecomkabels en pijplijnen. Vaak zorgt dat voor verwarring. Is Oekraïne verantwoordelijk voor de aanslag op North Sea 2 ? Welke schepen vieren ankers om de kabels door te knippen ? Rond nieuwjaar is bijvoorbeeld het vrachtschip Fitburg opgebracht. Maar de toldiensten hebben geen overtredingen opgemerkt en gaan geen rechtszaak openen. Het is vooral onzekerheid die voor argwaan zorgt. En in het luchtruim schenden Russische Migs voortdurend het nationale territorium van de Skandinavische landen, ook al patrouilleert de NAVO intens.
De sterkte van Finland is de samenwerking tussen alle geledingen van parlement en regering, maar ook de doelbewuste afspraken tussen de privésector en de overheid. Zo is het afwerpen van de neutraliteit in 2023 vlekkeloos overgedragen van de linkse regering Marin naar Orpo’s conservatief blok. Dat is ook nodig, want Finland is in zwaar weer terechtgekomen. Het heeft Spanje onttroond in de EU als lidstaat met de grootste werkloosheid: 10,6 % van de werkende bevolking.
Dat verlamt de arbeidsmarkt: wie werk heeft, wil blijven, wie geen heeft moet zich te sappel zoeken. Een overschakeling naar wapenindustrie klinkt mooi, maar er zijn onvoldoende fabrieken die onderdelen kunnen leveren. Of een bestelling van 11 ijsbrekers tegen 2028 voor de VS kan of mag uitgevoerd worden, hangt af van de luimen van Trump en de omschakeling naar scheepswerven. De hoogdagen van hightech (Nokia) zijn voorbij. Dan resten alleen koppigheid en verstand om de beer buiten het erf te houden.
Want de sneeuw smelt, drones staan buiten kijf want er woont te weinig volk in Lapland, hittezomers zoals dit jaar doen ook al vreemd, en eigenlijk zijn de Finnen niet boos op de Russen, wel op de Russische staat. Begrijpelijk, een van de beste restaurants in Helsinki is en blijft de Aleksandr Nevski. Russisch, wijn uit Moldavië, en als hoofdgerecht: berenvlees.
