‘Fair food’ of ‘eerlijk eten’: het is vandaag een sterke beweging van hoofdzakelijk Mexicaanse migranten in het Zuiden van de VS, een syndicale zelforganisatie die samen met de werkgevers en de grote fast food ketens zorgt voor eerlijke lonen en respect voor goede arbeidsomstandigheden.
De beweging is niet nieuw, ze is ontstaan in 1993 om de omstandigheden in de landbouwsector – hoofdzakelijk de pluk van tomaten en fruit – erbarmelijk waren en vaak aan slavernij deden denken. De arbeiders begonnen zich te organiseren en te overleggen wat ze konden doen.
Er zijn miljoenen arbeidsmigranten in de VS, mensen komen uit Mexico, Guatemala of Haïti, ze zijn bereid om hard te werken, maar willen daar ook respect voor. De grote meerderheid heeft een tijdelijke verblijfsvergunning – een H2A visum. Zonder hen kan de sector niet overleven en dat zal Trump binnenkort wel ervaren als zijn deportatieprogramma op volle toeren draait.
In de jaren ’90 gingen de arbeiders praten met de werkgevers, zonder veel succes. Er kwam een eerste staking van, gevolgd door andere. Er werd een mars van 370 km georganiseerd om mensen bewust te maken. Er werd vier jaar lang gewerkt aan een boycot van de distributiebedrijven die ‘hun’ fruit en groenten verkochten.
Een eerste akkoord kwam er pas in 2010. Er werd niet enkel gepraat met de werkgevers, maar ook met de distributieketens en de fast food restaurants. Vandaag doen Taco Bell, McDonalds, Burger King, Subway, Chipotle, Walmart en Whole Foods mee aan het programma.
De akkoorden gaan over de lonen, maar ook over de arbeidsvoorwaarden. Er kan niet gewerkt worden als de temperatuur boven de 38° C uitkomt, of bij onweer. Er is een conflictregeling om goed om te gaan met klachten, zoals over seksuele pesterijen. Er is een regeling voor de rustperiodes. Discriminatie is uit den boze, om welke grond dan ook, nationaliteit, taal of huidskleur.
In Florida doen vandaag 90 % van de grote bedrijven mee omdat het hun imago ten goede komt. De beweging is nu in zo’n twintig deelstaten aanwezig.
C+C=C
Het principe van de ‘Coalitie van Immokalee’ is simpel en verschilt van traditionele vakbonden. Wat in eerste instantie nodig is, is bewustwording, ‘conciencia’, mensen moeten beseffen dat ze rechten hebben en dat ze daarvoor kunnen opkomen. Ten tweede moeten ze bereid zichzelf te engageren, een ‘Compromiso’ aan te nemen. En dat leidt tot de derde stap, ‘Cambio’, de verandering.
De arbeiders moeten zichzelf organiseren, de organisatie biedt steun maar zegt niet wat of hoe moet worden gewerkt. Er wordt wel uitgelegd wat de rechten zijn die kunnen opgeëist worden. Vaak komen mensen aan zonder enige ervaring met organisatie en die vallen vaak in echte slavernijtoestanden.
Het pluspunt van de beweging is dat mensen aankomen met een bereidheid om hard te werken en vaak ook met de positieve ervaringen van hun communautaire organisaties in de thuisregio’s.
Er zijn wekelijkse vergaderingen en er worden geregeld controles uitgevoerd bij de participerende bedrijven.
Er wordt nu ook samengewerkt met het Ministerie van Arbeid in Mexico.
De cultuur wordt evenmin vergeten. Er is een communautaire radio die vooral veel muziek brengt, en slechts een minimum aan ‘blablabla’.
De beweging kan bogen op duidelijk succes. De arbeidsomstandigheden van duizenden arbeiders werden verbeterd. Dat steekt, en vandaag gaan de leiders ook vormingen geven in andere landen, in Zuid-Amerika, op de bananenplantages van Ecuador of de fruitbedrijven in Chili. Maar ook in textielbedrijven of suikerplantages in Zuid-Afrika, Lesotho en India.
Het is een nieuwe vorm van vakbondswerk waarbij de arbeiders zelf sterk betrokken zijn en zelf de verantwoordelijkheid dragen voor hun organisatie en hun werking.
Deze succesformule betekent echter geenszins dat alle misbruiken zijn uitgeroeid. Veel bedrijven werken hoofdzakelijk met niet ingeschreven migranten die zich moeilijker kunnen organiseren en vaak sterk uitgebuit worden, zeker in de moeilijke omstandigheden van vandaag.
