Een spectaculaire militaire parade in Peking, met aan de zijde van president-partijleider Xi Jinping zijn Russische collega Vladimir Poetin en Kim Jong-un van Noord-Korea, talrijke media slaan tilt.
“Een gevaarlijk trio voor de wereld”, het “Blok van de Dreiging”, “De As van het Kwaad”. Kaja Kallas, chef van de EU-diplomatie heeft het over “een directe uitdaging voor de internationale orde”. Er lijkt eensgezindheid rond het etiket The Axis of Upheavel, de As van Onrust.
Donald Trump, president van de VSA, heeft er een nieuw complot in ontdekt: het trio in Peking zweert samen tegen de VS. Had Trump erop gerekend dat hij met zijn warme ontvangst van Poetin in Alaska, Moskou zou losweken van Peking? Had hij op Poetin gerekend voor de zo gegeerde Nobelprijs voor de Vrede? Met de middelvinger die de Russische president vanuit het Plein van de Hemelse Vrede naar hem opsteekt, is Trump alvast die illusie kwijt.
Verstoorde orde
Is het trio in Peking, en daaraan voorafgaand de top van het Shanghai Samenwerkingsverband in Tianjin, een bedreiging voor de internationale orde, zoals Kallas beweert? Zij heeft het dan blijkbaar over de “orde” waarin tot nog toe het ‘Westen’ de toon aangaf. De tijd waarin “internationale gemeenschap” gelijkgesteld werd aan de VS en hun bondgenoten. Voor die “orde” is dat inderdaad dreigend en daar heeft dat “Westen” zelf grote schuld aan. Pochen op de humanitaire waarden die het zou verdedigen, terwijl de medeplichtigheid aan de Israëlische genocide in Gaza immens groot is.
Terug naar Peking, naar die parade van 3 september. Let op de datum: het is die van de Japanse capitulatie. Het is in de eerste plaats een triomfdag voor China dat op die manier herinnert aan de zege op het Japanse militarisme en op de rol die China daarin gespeeld heeft, op de eerste plaats de Chinese communisten. Peking herinnert daar graag aan omdat die rol door het ‘Westen’ vaak wordt genegeerd. Zoals ook Poetin van 9 mei een grote herdenkingsdag maakte om eraan te herinneren welke offers het Rode Leger en de Sovjet-Unie brachten in de zege op de nazi’s – iets wat het Westen meestal verdonkeremaant.
Die 80ste verjaardag van de Japanse capitulatie is een hoogdag van het Chinese nationalisme. China herovert zijn plaats als “Rijk van het Midden”, China is een kracht van vrede en stabiliteit, is de boodschap van Xi. Dat is onomkeerbaar, voegt hij eraan toe. Dit is het China dat ook de leiding neemt van de innovatie en dat begin dit jaar met de AI DeepSeek paniek zaaide in de VS. Daar gaat het in Peking in de eerste plaats om. De parade en de top in Tianjin, met onder andere de Indiase premier Narendra Mi, moeten de herwonnen centrale plaats van China beklemtonen.
Samenwerkingen
Natuurlijk schudt dat de bestaande door het ‘Westen’ gedomineerde orde door elkaar. Ook al waren er in Tianjin en zeker in Peking overwegend regimes vertegenwoordigd die elementaire democratische rechten en vrijheden aan hun laars lappen, ze vormen nog lang geen dreigende blokken of hechte allianties. Op de groepsfoto merken we onder andere president Recep Erdogan van Turkije, een van de belangrijkste lidstaten van de Navo die er vooral staat om zijn eigen autonomie te etaleren.
Niet om bij een blok aan te sluiten, net zo min als de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif en de Indiase premier Modi. De aanwezigheid van die laatste twee illustreert op zichzelf al hoe Peking in moeilijke driehoeksverhoudingen zit: het levert de wapens en technologie waarmee Pakistan tijdens het gewapend conflict in mei India, de Indiase luchtmacht kon neutraliseren, terwijl Modi in Tianjin Trump kwam uitdagen. Nog een middelvinger naar de man in het Witte Huis.
China als ‘baken van het globale Zuiden’? Dat globale Zuiden is hoogstens een denkbeeld, geen gestructureerde realiteit. Zeker, er is de BRICS, naar de initiatiefnemers Brazilië, Rusland, India, China, Zuid-Afrika, met latere aansluitingen als Iran en Saudi-Arabië. BRICS heeft de ambitie de dominantie van de dollar te breken, maar willen ze dat wel allemaal even erg? De mate waarin ze zich tegen ‘westerse dominantie’ willen afzetten, is erg uiteenlopend. Het is een samenwerkingsverband à la carte.
Rivaliteiten
Zoals het Shanghai Samenwerkingsverband er ook een is. Het biedt een kader voor beperkte coöperatie waarbinnen talrijke rivaliteiten spelen. Zoals de rivaliteit tussen twee van de stichtende leden, China en Rusland, voor invloed bij de vier andere stichtende leden, republieken van Centraal-Azië. Peking heeft een toegangsweg tot Europa bedongen via een duidelijke route waardoor Rusland wordt vermeden. In Peking is er na veel aarzeling een akkoord bereikt voor de aanleg van gaspijpleiding Kracht van Siberië 2. Via die weg zal China op grotere schaal Russisch aardgas kopen. Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad om tot die overeenkomst te komen, China wil niet te afhankelijk zijn van leveranciers.
De economische relatie tussen de twee partners is trouwens geen hoogvlieger. Moskou is ontgoocheld door het lage niveau van Chinese investeringen in Rusland. Voor Rusland is de handel met China een kwart van het totaal, maar voor China vertegenwoordigt de handel met Rusland slechts 3 percent.
Wat hen wel sterk bindt, en dat voelt Trump nu misschien aan, is hun relatie tot de VS. Voor China is het al een kwarteeuw duidelijk dat Washinton een politiek van ‘containment’ volgt – de strategie daartoe werd al in 2002 vastgelegd. Dat is met Trump 1 en nog meer met Trump 2 opgedreven. China breekt met zijn ‘samenwerkingsverbanden’ die politiek van inperking tegen. Het wordt daarbij de jongste tijd gediend door Trump zelf die met zijn willekeurige tariefstraffen zelfs belangrijke partners als India tegen het hoofd stoot. Xi moet niet eens gaan zoeken naar ‘samenwerkers’, Trump levert ze hem.
Voor Moskou is het ook al klaar als een klontje dat de VS tegenover Rusland een politiek van ‘containment’ voert, met de Navo als instrument. Dat is met Trump, die NordStream2 saboteerde, niet anders geworden. Anchorage is oogverblinding.
‘Westerse’ zelfgenoegzaamheid
Er zijn niet alleen BRICS en ‘Shanghai’, de grote conferenties die Xi organiseerde met leiders uit Afrika en Latijns Amerika, zijn mede succesrijk door de arrogantie van Washington. Het ‘Westen’ – aanhalingstekens omdat het begrip wazig wordt – heeft onder meer door zijn medeplichtigheid met Israël, zijn geloofwaardigheid inzake verdediging van mensenrechten zwaar onderuit gehaald. De Russische invasie van Oekraïne heeft dat niet onderuit gehaald omdat ook hier dat ‘Westen’, voorop de Navo, weigert in eigen boezem te kijken. Zelfs inzake die oorlog in Oekraïne is de “internationale gemeenschap” aan dat ‘Westen’ ontsnapt.
As van onrust: de onrust komt de jongste tijd vooral uit Washington dat de internationale relaties op zijn kop zet. Onder meer door de Verenigde Naties en hun instellingen – de echte “internationale gemeenschap” – te ondermijnen. De sancties van Washington tegen VN-verslaggeefster over Palestina, Francesca Albanese, spreken voor zich. Geef die Nobelprijs voor de Vrede aan Albanese, zeker niet aan Trump, leider van de “as van onrust”.
