“Als co-sponsor van de conferentie over een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten, zoals voorgesteld op de Herzieningsconferentie van het Non Proliferatie Verdrag in mei 2010, betreurt de Verenigde Staten te moeten aankondigen dat deze conferentie niet kan worden bijeengeroepen omwille van de huidige situatie in het Midden-Oosten en het feit dat de landen uit de regio geen overeenkomst bereikten over aanvaardbare condities voor een conferentie”, aldus de woordvoerster van het Amerikaans ministerie van buitenlandse zaken, Victoria Nuland, eind november.
Ze voegde er nog aan toe dat er een diepe conceptuele kloof gaapt in de regio in verband met veiligheid en bewapeningscontrole, en dat ‘buitenstaanders’ geen onderhandelingsproces op kunnen leggen, net zoals ze ook het resultaat ervan niet kunnen bepalen.
Wanneer?
Het is niet duidelijk wat nu de precieze toekomst is van de bedoelde conferentie. Sommige bronnen hebben het over een uitstel naar voorjaar 2013.
De zaak was voorzien om nu in december 2012 in Helsinki plaats te grijpen, onder de hoede van de VN, de Verenigde Staten, Rusland en Groot-Brittannië. VN secretaris-generaal Ban Ki Moon wil met de andere co-sponsors blijven nagaan of het mogelijk is alle landen uit het Midden-Oosten mee aan tafel te krijgen. In de aanloop naar de nu uitgestelde bijeenkomst in Helsinki had Israël te kennen geven geen formele uitnodiging te hebben ontvangen, en dat de regering bijgevolg ook niet had beslist om al dan niet deel te nemen. Menigeen is van oordeel dat dit uitstel ook te maken heeft met de Israëlische vrees om aan de schandpaal te worden genageld.
Het persbureau Reuter meldt dat diplomaten van de VS en Israel van mening zijn dat dergelijke kernwapenvrije zone maar werkelijkheid kan worden indien er een breed Arabisch-Israëlische vrede is bereikt en op voorwaarde dat Iran stopt met haar nucleair programma. Een woordvoerder van het Israëlisch ministerie van buitenlandse zaken zei het zo: “Het is op zich een mooi onderwerp, maar waar wij werkelijk op zoek naar zijn is vrede met de Palestijnen, diplomatieke relaties met de Saoedi’s. We hebben honderden zaken voor ons liggen vooraleer we tijd kunnen uittrekken om over een kernwapenvrije zone te discussiëren.” Met andere woorden, dit uitstel zou wel eens tot afstel kunnen leiden.
Nochtans zou dergelijke conferentie precies de start kunnen zijn voor een soort globaal veiligheidsakkoord voor de regio, waar het bannen van kernwapens dan een onderdeel van uitmaakt. In Caïro is te horen dat de conferentie precies belangrijk was in de huidige omstandigheden met Iran dat een onvoldoende krijgt wat de eisen betreft van het Internationaal Atoom Energie Agentschap enerzijds, en met Israël dat dreigt een militaire aanval uit te voeren tegen Iran, anderzijds. Volgens Egypte zal het kernwapenvrij maken van het Midden-Oosten de nodige voorwaarde betekenen om regionale stabiliteit en veiligheid te kunnen bereiken.
Belangstelling
Het valt op hoe weinig erover deze ontwikkelingen wordt gesproken in de media. Een snelle blik op de lijst met perscommuniqués van Didier Reynders wijst op het totaal ontbreken van een reactie van de Belgische minister van buitenlandse zaken. Tijdens een gesprek dat de vredesbeweging had met zijn kabinet begin van het jaar, bleek duidelijk dat volgens onze regering het grootste gevaar voor de regio uitgaat van een nucleair gewapend en ‘onvoorspelbaar’ Iran. Waarbij genegeerd wordt dat alle landen van het Midden-Oosten het Non Proliferatie Verdrag hebben getekend, inclusief Iran maar met uitzondering van Israël.
Catherine Ashton, EU Hoog vertegenwoordiger, neemt in een communiqué akte van het uitstel, en hoopt dat de conferentie toch zo snel mogelijk door zal kunnen gaan met de deelname van alle landen uit de regio. Het promoten van een kernwapenvrije zone in het Midden-oosten stond immers al in 1995 in de Barcelona Verklaring van de EU en de leden van het Euro-Meditierranean Partnership. De EU wil actief in dit proces blijven opereren, heet het. Maar de vraag is toch hoe hoog dit onderwerp werkelijk op de politieke agenda staat.
