Peking heeft doorgaans goed kunnen opschieten met Republikeinse presidenten in de VS. Geen gezeur over mensenrechten, maar zakelijke relaties sinds het bezoek van Richard Nixon in 1972 aan Peking geen gezeur met hen over mensenrechten, maar gewoon zakelijke relaties. Met Donald Trump als – Republikeins – president, hangt er onweer in de lucht. Trump pleegt heiligschennis, hij schoffeert Peking met een telefoontje naar de presidente van Taiwan, Tsai Ing-wen, en met zijn ongezouten reactie op het Chinese protest dat hij niet verplicht is zich iets van Pekings “één China” aan te trekken. In de kiescampagne was China ook al Trumps grote boeman, maar Peking dacht dat dit campagnepraat was. Het lijkt echter menens.
Taiwan
Taiwan ligt bijzonder gevoelig in China. Niet alleen bij de leiders maar ook bij de openbare opinie die zeer gevoelig is voor alles wat China’s eenheid en integriteit zou aantasten. Trumps telefoontje met de Taiwanese presidente was dan ook een regelrechte provocatie. In de ogen van Peking des te meer omdat Tsai Ing-wen gekozen is als kandidate van de Democratische Progressieve Partij die voorstandster is van onafhankelijkheid – terwijl de vroeger regerende Kwomintang zweert bij het Eén China.
Washington staat ondanks zijn officiële belijdenis van dat Eén China-principe (waarvan Taiwan dus deel uitmaakt) op zeer goede voet met Taiwan. Dat is op zichzelf voor Peking geen enkel probleem. Want waarom zou het anderen kwalijk nemen dat ze goede zaken doen met Taiwan, terwijl het doet zelf doet. Zolang men maar lippendienst bewijst aan ‘Eén China’.
Provocatie 2
Trump liet het niet bij dat telefoontje. Op de – nogal milde – Chinese verontwaardiging repliceerde hij met een andere provocatie: Vragen de Chinezen ons of het ok is dat ze hun munt devalueren, dat ze onze goederen zwaar belasten, dat ze een militair complex bouwden in het midden van de Zuid-Chinese Zee, twitterde hij. Vooral dat laatste was er voor Peking teveel aan, want een nieuwe aanval op China’s integriteit. Het gaat hier om de basis die China uitbouwde op de Spratly-archipel die door nog vijf andere landen wordt opgeëist.
China als militaire dreiging, dit was het onderwerp van het boek ‘Crouching Tiger: What China’s Militarism Means for the World’ dat vorig jaar verscheen. De auteur, Peter Navarro, is een nauwe medewerker van Trump en nauw betrokken bij diens aanpak van China. Nagenoeg alle China-experts van de Republikeinse Partij hebben geweigerd met Trump samen te werken.
Containment
Ook onder Obama was er felle VS-kritiek op die basis. Peking dacht dat het zou beteren met een Republikeinse president. Maar alles wijst erop dat Trump het beleid van ‘containment’ – inperking van China’s invloed in die zone – voortzet. Al ware het maar als drukkingmiddel in de commerciële relaties.
Dat containment werd in 2002 vastgelegd als een topprioriteit van Washingtons strategie. Het TTP, het Trans-Pacific handelskkoord dat Obama als een van zijn grote realisaties zag, moest dienen om China in die regio te isoleren. Maar Trump wil het al de dag van zijn inauguratie opzeggen. Hij vindt het veel te nadelig voor de Amerikaanse belangen en zweert bij akkoorden van land tot land. Maar onrechtstreeks doet hij Peking daarmee wel een cadeau.
Hollywood
De omgeving van Trump maakt zich grote zorgen over de groeiende Chinese aanwezigheid in de VS-economie. Sinds vorig jaar investeren Chinese bedrijven meer in de VS dan wel omgekeerd. In 2015 waren er voor 15 miljard dollar Chinese investeringen in de VS, dit jaar zal dat tussen 20 en 30 miljard zijn. Peking moedigt dat aan, het geeft toegang tot technologie – en tot invloed.
Chinese privé-ondernemers hebben onder meer grote belangen gekocht in de Amerikaanse filmindustrie. Op 7 oktober sloot Steven Spielberg een samenwerkingsakkoord met Alibaba, de Chinese gigant van verkoop online. Het cineluik Alibaba Pictures, stap daarmee binnen in de Amerikaanse cinegigant Amblin Partners. Ze zullen samen films maken, Alibaba neemt de verdeling op zich van films in China, binnenkort de grootste markt van de wereld voor bioscoopbezoek.
Amblin rekent op een grotere verspreiding in China – waar het aantal buitenlandse films voor bioscoopbezoek is beperkt. Er zijn enkele voorwaarden aan verbonden: China mag niet ongunstig worden voorgesteld, er moet minstens een etnisch Chinese acteur meespelen of er moet een scene in China worden opgenomen. Genoeg om in de VS te spreken van verregaande (zelf-) censuur. Er wordt een mouw aangepast; zo is Iron Man in Chinese versie 4 minuten langer om er zo Chinese acteurs in te krijgen.
En nog cinema
Dan is er nog Wang Jianlin, vaak de rijkste man van Azië genoemd, die met zijn groep Wanda in 2015 de studio’s Legendary Entertainment (Jurassic Park enz.) kocht voor 3,5 miljard dollar. Wanda is ook eigenaar van AMC, de tweede grootste bioscoopketen van de VS.
Wang waarschuwt Trump dat hij niet mag vergeten voor hoeveel arbeidsplaatsen de Chinese investeerders in de VS zorgen. Ik heb 10 miljard dollar in de VS geïnvesteerd en ik stel 20.000 mensen tewerk. Als de zaken slecht evolueren, kunnen die 20.000 hun werk verliezen, aldus Wang op een persconferentie in Peking.
Bluffen
De inplanting van Wanda en Alibaba in Hollywood waren een van de redenen waarom 16 VS-Congresleden in september meer controle op Chinese investeringen eisten. Sindsdien heeft Washington de aankoop van het Amerikaanse filiaal van het Duitse Aixtron, specialist van halfgeleiders, belet. Dat is materiaal dat voor militaire doeleinden kan worden gebruikt, aldus Washington. Ook de verkoop van de afdeling verlichting van Philips aan het Chinese GOScale werd geblokkeerd. In Duitsland zelf was er eerder dit jaar heibel rond de verkoop van robottenfabrikant Kuka. En we zijn in België nog niet de opschudding vergeten rond mogelijke Chinese deelname in Elia.
Laat het aan de Stille Oceaan maar stormen, dit is een buitenkans voor Europa, luidt het in EU-kringen. De ‘Global Times’, die het Chinese regeringsdenken weergeeft, waarschuwde dat Airbus de bestellingen aan Boeing zal wegkapen. Er wordt dus aan weerszijden van die Stille Oceaan gedreigd en gebluft. Nu afwachten of het iets meer wordt dan dat.
