Voorbije maandag 28 augustus 2023 werden in Chili Raúl Jofré González (75 jaar oud), Edwin Dimter Bianchi (73), Nelson Haase Mazzei (77), Ernesto Bethke Wulf (77), Juan Jara Quintana (75) en Hernán Chacón Soto (86) door het Hooggerechtshof definitief veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf omwille van de moord op Victor Jara, en nog eens 10 jaar cel voor de ontvoering van de Chileense zanger. Geen dag te vroeg want de moord gebeurde vijftig jaar geleden (foto hierboven: columbarium van Santiago in Chili @ cc. Wikimedia/Lion Hirth).
Toen Vooruit-voorzitter Conner Rousseau enkele jaren geleden in De Slimste Mens ter Wereld een vraag kreeg voorgelegd over Salvador Allende wist hij geen enkel antwoord. Hij had kunnen antwoorden: (1) Chileens socialistisch politicus, (2) in 1970 democratisch verkozen tot president van Chili, (3) gesteund door de Unidad Popular, een volksfront van linkse en democratische partijen en organisaties, (4) op 11 september 1973 afgezet door een militaire staatsgreep onder leiding van generaal Augusto Pinochet, met de hulp van de CIA, (5) 40.000 medestanders van Allende bijeengedreven in een voetbalstadion waaronder de op gruwelijke wijze vermoorde zanger Victor Jara…
Victor Jara zou een paar dagen later 41 jaar worden. Hij was lid van de Chileense communistische partij. Met zijn liederen bekritiseerde hij de Chileense bourgeoisie en verzette hij zich tegen de Vietnamoorlog. Maar hij bezong bijvoorbeeld ook de liefde. In de jaren zestig en de vroege jaren zeventig was hij de muzikale stem van de sociaal-politieke beweging in Chili en ver daarbuiten. Samen met duizenden anderen werd Victor Jara vastgehouden in een voetbalstadion, en vervolgens in het sportcomplex Estadio Chile, in Santiago waar hij vlug herkend werd door de andere gevangenen en de militairen die de gevangenen bewaakten. In de catacomben van het sportcomplex werd Jara vernederd, gefolterd en uiteindelijk doodgeschoten. Zijn levenloos lichaam, doorzeeft met kogels (44 kogelgaten!), werd voor het sportcomplex op straat gegooid als waarschuwing voor elkeen die het socialistische gedachtegoed nog waagde te preken. De handen waren verbrijzeld opdat Victor Jara zeker geen gitaar meer zou kunnen spelen. Augusto Pinochet benoemde zichzelf tot nieuwe Chileense president. Hij liet de ‘Chicago Boys’ vrij spel om van Chili een laboratorium te maken voor hun radicale neoliberale economische ideeën. Voor de Chileense bevolking een rampzalig experiment.
De familie van Victor Jara moesten wacht tot 1998, acht jaar na het einde van de militaire dictatuur, voordat Justitie het onderzoek naar de moord op Victor Jara opende. Augusto Pinochet was zojuist gearresteerd in Londen, in een procedure wegens misdaden tegen de menselijkheid die in Spanje was gestart. Het Hooggerechtshof heeft voorbije maandag de zes hierboven vernoemde oud-militairen tot 15 jaar gevangenisstraf veroordeeld voor de moord op Victor Jara, en nog eens tien jaar cel voor de ontvoering van Jara. Een voormalige militaire aanklager, Rolando Melo Silva (83 jaar), werd veroordeeld tot vijf jaar cel wegens medeplichtigheid. In 2018 waren de zeven al eens veroordeeld, maar ze tekenden hoger beroep aan. In 2021 veroordeelde ook het Hof van beroep hen, maar de veroordeelden haalden een vermeende procedurefout aan om de zaak nog wat langer te rekken. Tijdens de lange juridische procedure overleden drie voormalige militairen. Een andere beklaagde, Pedro Barrientos (76), verblijft sinds 1990 in de Verenigde Staten en kan na zijn uitlevering terechtstaan. In juli ontnam een rechter in Florida, waar hij woont, hem zijn Amerikaanse staatsburgerschap.
Voorbije dinsdag, daags na de uitspraak van het Hooggerechtshof, ging de politie alvast langs bij één van de veroordeelden, Hernán Chacón Soto. De 86-jarige man zei dat hij zich beschikbaar houdt, maar eerst naar zijn slaapkamer moest voor wat medicijnen en persoonlijke bezittingen. Maar daar maakte hij een einde aan zijn leven. De Chileense generaal-president Augusto Pinochet overleed in 2006 op 91-jarige leeftijd in het militair ziekenhuis in de Chileense hoofdstad Santiago. Alles was in gereedheid gebracht voor een rechtszaak, maar volgens zijn familie was Pinochet te ziek om een rechtszaak aan te kunnen. Met de slachtoffers van zijn regime heeft men minder begrip gehad.
De volgende weken brengen Herwig Deweerdt en Hans Mortelmans de dagen van toen opnieuw tot leven. Herwig grasduint in het oeuvre van dichter Pablo Neruda; Hans sprokkelt parels uit de Latijns-Amerikaanse muziek met onder meer muziek van Victor Jara. In avant-première op Manifiesta en daarna te zien en te horen in Brugge, Oostende, Geraardsbergen, Elsene, Brussel, Sint-Pieters-Leeuw en Lokeren. Vooraf, vrijdag 8 september 2023, is er in Sint-Niklaas een herdenking van de staatsgreep in Chili en in Brugge de opening van een tentoonstelling met tekeningen van GAL over Chili van Allende tot Pinochet.
Het sportcomplex waar Victor Jara gefolterd en doodgeschoten werd, kreeg intussen zijn naam
