De nieuwe Chileense Grondwet die door een rechtstreeks verkozen Conventie werd opgesteld stierf een roekeloze dood. Met 62 % werd hij op 4 september door de bevolking verworpen. Geen nood, zei President Boric, ik heb een plan B. We bespreken dat nu met de oppositie.
Die onderhandelingen zijn nog volop bezig, maar de drie rechtse partijen van ‘Chile vamos’ hebben al wel een kader kunnen afdwingen met twaalf principes waaraan de nieuwe grondwet zal moeten beantwoorden.
Voor alle progressieven is dat slikken. Want de meest aantrekkelijke punten zullen gegarandeerd niet in de nieuwe Grondwet komen.
Het belangrijkste is dat de rechterzijde niets wil horen van een ‘plurinationale Staat’. Chili is één en ondeelbaar en de rechten en culturen van inheemse volken moeten gerespecteerd worden. Maar niets geen territoriale autonomie, laat staan een eigen rechtssysteem.
Met kleine verschuivingen die ogenschijnlijk onschuldig zijn, wordt ook een nieuwe filosofie ingevoerd. ‘Chili is een sociale een democratische rechtsstaat’ wordt: ‘Chili is een sociale een democratische Staat met rechten en vrijheden’.
Privé-eigendom en het recht op ondernemen moeten op dezelfde manier door de Staat gegarandeerd worden als sociale rechten.
Er moet keuzevrijheid blijven bestaan voor diensten als gezondheidszorg en onderwijs.
Er is een ‘recht op leven’ en een recht voor niet-geborenen.
Of met andere woorden, de rechterzijde wil het neoliberale karakter van de nieuwe Grondwet vrijwaren, de rol van de Staat beperken, de liberalisering van gezondheidszorg en onderwijs behouden en abortus beslist niet vrij maken.
Dit is het kader waarbinnen de nieuwe Grondwet moet worden herschreven. De linkerzijde heeft weinig keuze. De nieuwe tekst moet met 4/7 worden goedgekeurd en noch rechts, noch links heeft die meerderheid. Mislukken de onderhandelingen, dan kan rechts best verder leven met de Grondwet uit het Pinochet-tijdperk. Het is dus alles of niets dit keer.
De onderhandelingen zijn nog niet afgerond. Wie de nieuwe Grondwet zal schrijven, is nog niet uitgemaakt. Opnieuw een rechtstreeks verkozen instantie? Het Parlement? Een gemengde formule? En kunnen er door de partijen aangeduide deskundigen aan meewerken ?
Peilingen geven aan dat 79 % van de bevolking wel degelijk een nieuwe Grtondwet wil, maar zoals het er nu naar uitziet zal de schrijvende instantie onder sterke controle en voogdij staan. Echte macht zal de Conventie niet meer hebben.
Sociaal ongenoegen
18 oktober was de derde verjaardag van het sociaal protest dat in 2019 uitbrak en de rechtstreekse aanleiding was voor die nieuwe Grondwet.
Er is inmiddels hoegenaamd niets opgelost, het ongenoegen en de onvrede blijven bestaan, maar protest komt er wellicht niet zo gauw meer. De teleurstelling is bijzonder groot en de mensen zijn moe. De populariteit van de linkse President Boric is op enkele maanden tijd van 60 naar 30 % gezakt.
Meer nog, de problemen blijven groeien. Het Zuiden, waar de Mapuche wonen, is gemilitariseerd. In het Noorden zijn er zware problemen met Venezolaanse migranten. De misdaadcijfers stijgen onrustwekkend.
Het is allesbehalve een aantrekkelijk vooruitzicht. De facto heeft de rechterzijde het voor het zeggen hoe de nieuwe Grondwet er moet uitzien. Dat de problemen niet met een neoliberale filosofie kunnen opgelost worden, weten we. De ervaring is meer dan breed en lang genoeg.
De brede lanen waar Allende het voor zijn dood over had, zijn eventjes open gegaan. Maar het volk mag er niet op.
