Het was de eindfase van een twee jaar durend grondwettelijk proces. Toen Gabriel Boric aan de macht kwam, werd het proces opgestart voor een nieuwe grondwet. De bestaande grondwet dateert immers van 1980, toen Pinochet nog aan de macht was. In een moderne en progressieve democratie werd dat als onaanvaardbaar ervaren.
Het mocht niet zijn. Twee volksraadplegingen verder staan de Chilenen vandaag waar ze toen stonden. De Grondwet van 1980 blijft gelden.
In een tweede volksraadpleging voor een tweede ontwerp van nieuwe grondwet zei 55,75 % van de Chileense bevolking ‘neen’. De participatiegraad in deze verplichte stemming was 84 %. Er waren nauwelijks ongeveer 5 % blanco en nietige stemmen.
Het eerste ontwerp van nieuwe grondwet werd verworpen met 62 % van de stemmen.
Hiermee komt een eind aan dit moeizaam en pijnlijk proces.
Het eerste ontwerp had een duidelijk links karakter, met de instelling van een plurinationale Staat en uitgebreide sociale rechten. Dit tweede ontwerp was duidelijk rechts, wég plurinationale Staat, wég sociale rechten. Er werd wel gesproken van een ‘democratische en sociale rechtsstaat’, maar de pensioenen bleven zuiver individueel, ‘universele’ gezondheidszorg kon privé én publiek, er kwam ‘vrijheid’ van onderwijs en ‘illegale’ migranten konden meteen worden uitgewezen. Het ongeboren leven werd beschermd. Inheemsen zouden deel zijn van een ‘ondeelbare natie’.
Het was de vijfde stemming sinds 2020 en slechts weinigen hadden deze lange tekst ook echt gelezen (216 artikelen in 17 hoofdstukken!). Zeggen dat de Chilenen het allemaal wat moe zijn, is niet overdreven.
Dit ontwerp van grondwet was zelfs harder dan die van 1980. Per slot van rekening waren er al hervormingen geweest, vooral in 2005 onder het presidentschap van de sociaal-democraat Ricardo Lagos. Sindsdien waren er nog zo’n 70 kleine wijzigingen aangebracht.
Er is slechts één les te trekken uit dit trieste verhaal. Noch uitgesproken links, noch uitgesproken rechts kunnen een absolute meerderheid halen. Niet in Chili en eigenlijk nergens. Zeker voor een grondwet moet naar compromissen worden gestreefd, zodat de hele bevolking er zich mee kan verzoenen. Dat is in dit geval niet gebeurd. Vandaar dat rustig kan gesteld worden dat rechts één keer gewonnen en één keer verloren heeft. Voor links, dat nu met lege handen staat, is dit duidelijk verlies. President Gabriel Boric haalt niet meer dan 31 % in de populariteitspolls.
Het sociaal ongenoegen blijft echter even groot als vijf jaar geleden. De kans is reëel dat bij een volgende verkiezing ook hier extreem rechts zal proberen de kastanjes uit het vuur te halen.
Onze vorige artikels over het grondwettelijk proces in Chili:
UitpersDe lijdensweg van de Chileense grondwet
UitpersChili: Plan B in strakke steigers
UitpersChili: een harde klap voor Gabriel Boric
UitpersChili: Alles veranderen opdat niets verandert?
