De regering van Bulgarije onder leiding Boiko Borisov gaf er eind februari de brui aan. Het straatprotest over de oplopende energiefactuur, de stijgende armoede en de corruptie was kennelijk potentieel zo sterk dat de premier de handdoek gooide. President Plevneliev schreef nieuwe verkiezingen uit voor 12 mei 2013.
armoede
Bulgarije werd lid van de NAVO in 2004 en van de Europese Unie in januari 2007 ondanks de blijvende schaduw van corruptie en criminaliteit over het land. De meeste indicatoren wijzen aan dat Bulgarije er vandaag slechter aan toe is dan ten tijde van het communisme. Naar verluidt zou 16 tot 20% van de bevolking geëmigreerd zijn. Sommigen spreken over de nu afgetreden premier als een Mussolini-achtige sterke man met zijn rechtse partij, de “Burgers voor de Europese Ontwikkeling van Bulgarije”. Hij voerde een draconisch besparingsplan door met 20% budgetvermindering. Het protest kloeg ook de alomtegenwoordige corruptie aan met zijn vriendjespolitiek, omkoperijen, smokkel, illegale gok- en spelwereld, prostitutie. De economische en sociale rechten van de gewone Bulgaar zijn een lachertje geworden.
De EU heeft de toetreding van Bulgarije (en Roemenië) tot de Schengen zone voor onbepaalde tijd uitgesteld, vooral onder impuls van Duitsland. “We moeten het totale plaatje bekijken wat betreft georganiseerde misdaad, het functioneren van het judicieel systeem en de corruptie”. De Duitse minister waarschuwde voor een golf van verarmde Bulgaren naar andere EU lidstaten op zoek naar betere sociale voorzieningen.
In 2012 moesten 36000 gezinnen hun huis verlaten omdat ze de lening niet konden betalen. De wanhoop drijft heel wat mensen tot zelfmoord. Een eenmalige premie van 30 euro per gezin kan de mensen niet redden van de chronische armoede. Velen in Bulgarije leefden van het geld dat gemigreerde familieleden naar huis stuurden, maar de crisis in Zuid-Europa en de negatieve campagnes tegen Bulgaren en Roemenen in de kernlanden van de Europese Unie lijkt deze piste droog te leggen.
Protest
Naast de economische achtergrond van de eisen stelde het protest de legitimiteit van de overheidsinstellingen sterk in vraag. Er was een roep naar het afschaffen van de politieke partijen en verkiezingen op basis van burgerlijsten. Het nationalisme is in opmars, en voert actie tegen buitenlandse investeringen. Dat is natuurlijk slecht nieuws voor de Europese Unie, maar ook voor Rusland. De werkzaamheden aan de Gazprom-aardgasinstallatie voor een nieuwe pijplijn naar Europa – South Stream – zijn wel gestart, maar er speelt zich een strijd af over de toekomst van een oude Russische kerncentrale in aanbouw. Een van de voorwaarden voor de toetreding tot de EU was het sluiten van 4 oude, onveilig geachte kerncentrales. In 2008 gaf de regering met de Bulgaarse Socialistische Partij toestemming voor de afwerking van de betrokken kerncentrale. Maar in 2012 werd ze door de nieuwe regering van Borisov weer stilgelegd wegens besparingen. Onder impuls van de Socialistsche Partij werd een petitie opgestart om een referendum te eisen over de centrale. Er kwam echter in januari 2013 te weinig volk opdagen om het referendum rechtsgeldig te laten zijn.
verkiezingen
Het protest ruimt intussen plaats voor de electorale voorbereiding. Een aantal partijloze leiders van de protestbeweging zijn nu kandidaat voor de parlementsverkiezingen om het “systeem van binnen in” te veranderen. Andere bekende figuren sloten zich aan bij de uiterst-rechtse anti-Turkse en anti-Roma partij VMRO. De beide extreem-rechtse partijen, deze VMRO en ATAKA, die vertegenwoordigers heeft in het nationale en Europese parlement, lijken in de lift te zitten. Ze voeren een populistische campagne met slogans als “nationalisering”, “herverdeling” en “veiligheid”. Maar let op, een woord dekt vele interpretaties. De leiding van deze partijen steunt openlijk veroordeelde neo-nazi’s, huisuitzettingen gebaseerd op racistische criteria, en hun herverdeling betreft alleen de “etnisch zuivere” Bulgaren.
De verkiezingsstrijd lijkt zich echter toch toe te spitsen op de twee ‘groten’: de partij van de afgetreden Boiko Borisov, “Burgers voor de Europese Ontwikkeling van Bulgarije” aangesloten bij de Europese Volkspartij, en de Bulgaarse Socialistische Partij. Ze waren in een recent verleden om beurt aan de macht : beiden zweren bij de ideologie van de vrije markt en de integratie in de EU. Nieuwe linkse bewegingen zijn te klein om de opkomst van de nationalisten te bevechten.
