Crisis in Sofia, de zoveelste in korte tijd. Deze verschilt wel van de voorgaande, de Bulgaren – vooral dan de jongeren – hebben ze met massaal protest uitgelokt. De apathie is alvast doorbroken. De stembussen brachten geen verandering, de massale straatprotesten met honderdduizenden betogers, wel.
Instabiel
De Bulgaarse regering is afgetreden onder druk van die protsten. Kies tussen de stem van het volk en de schrik voor de maffia, zei president Roemen Radev, waarop premier Rossen Jeljazkov eieren voor zijn geld koos. Geld, daar draait het om, de woede van de betogers richtte zich tegen de alomtegenwoordige corruptie en hogere belastingen die zeer onrechtvaardig worden gevonden.
Wat nu. De zoveelste poging van de voorbije vijf jaar om een coalitie te vormen met een stabiele meerderheid? Of alweer, voor de achtste keer in vier jaar, naar de stembus? Vorige keer was oktober 2024, toen nog 38 % opdaagde. Van de kiezers die nog overschieten, want Bulgarije heeft nog 6,7 miljoen inwoners, na de implosie van het communistisch bestel in 1989 waren er dat meer dan 9 miljoen.
Vooral jongeren, de befaamde generatie Z, zijn de voorbije weken op straat gekomen. Ze hebben het voorbije jaar gevolgd hoe de generatiegenoten in buurland Servië massaal actie voeren tegen de corruptie van hun regering – voorlopig zonder resultaat. Aanleiding in Bulgarije was een begroting ingesteld op de toetreding, op 1 januari 2026, tot de eurozone. Hogere bedrijfsbelastingen in een regime met een ‘flat tax’, wat op zichzelf antisociaal is, treft de grootste inkomens relatief veel minder dan de rest. Dat in een land dat volgens de EU-statistieken het meest ongelijke is van de Europese Unie.
Corruptie
Het gaat de betogers echter vooral om corruptie, ze hebben het gevoel dat hogere belastingen en sociale bijdragen alleen corrupte politici en hun vrienden ten goede komt. Corruptie, daar gaat het op straat om. Het protest richt zich tegen een systeem beheerst door een coalitie van partijen die het niet nauw nemen. Te beginnen met de conservatieve GERB (EVP) van Bojko Borissov, tot 2021 meer dan tien jaar premier, waartoe aftredend premier Jeljazkov behoort. Samen met de socialistische BSP, erfgename van de communistische, waar president Radev bij aanleunt. Met sinds maart de steun van de Beweging voor Recht en Vrijheid, de partij van de Turkse minderheid geleid door oligarch Deljan Peevski, voor velen symbool van corruptie en belangenvermenging.
Het protest richt zich ook tegen justitie en media. De procureurs in onderzoeken naar corruptie zijn bijzonder meegaand met de daders, enquêtes leiden zelden tot bestraffing. De meeste media zijn in handen van corrupte zakenlui en politici.
Extremen
De oppositie, dat zijn de liberale formaties “We zetten de verandering door” en Democratisch Bulgarije, die het tussendoor al even geprobeerd hebben, in coalitie, maar zwak staan door onderling botsende ambities. Die partijen slagen er niet in het protesterende jonge volk aan hun kant te krijgen, ze zijn deel van het systeem.
Daarnaast zijn er groeiende uiterst-rechtse partijen. Omdat er in de verkiezingen vorig jaar nogal geknoeid was, werden de resultaten in maart herzien. Toen kreeg de extreemrechtse Grandeur 10 zetels omdat ze nu net boven de kiesdrempel van vier percent kwam. De regering, toen nog net Turkse dissidenten, verloor haar meerderheid, waarop de premier aanklopte bij oligarch Peevski.
Uiterst-rechts tracht op de onvrede in te spelen, al houden die partijen zich vooral bezig met ‘Groot-Bulgarije’ – ze dwarsbomen onder meer de contacten tussen Noord-Macedonië en de EU omdat voor hen Macedoniërs niet bestaan, het zijn gewoon Bulgaren.
In deze chaos een nieuwe coalitie vormen wordt geen gemakkelijke opdracht. Vooral omdat de Russische inval in Oekraïne ook op de politiek weegt. Zowel de BSP als uiterst-rechts nemen het op voor Moskou, terwijl Gerb en liberale centristen de EU volgen. Alhoewel, zo eenvoudig ligt het niet. Onder andere ‘peetvader’ Borissov (EVP) doet meer en meer uitspraken die aan de Hongaarse premier Viktor Orban doen denken. Donald Trump heeft er een fan bij.
Stembus
Nieuwe verkiezingen dan, nummer acht in vier jaar? Een ’technocratenkabinet’ zou tot de lente moeten besturen, met een ‘voorlopige’ begroting. En dan. Komt het protest van de voorbije weken dan wel aan bod? Hoe zich te laten horen met de bestaande partijen of met een eigen partij? De betogers hebben met het intrekken van de begroting en de val van de regering, een slag thuisgehaald. Buiten de stembus.
