Lokale verkiezingen in 136 gemeenteraden in England, wetgevende verkiezingen in Schotland en Wales. Er was voorspeld dat het een ramp zou worden voor Labour dat nog tot 2029 met een grote meerderheid in het Britse Parlement het V.K. kan besturen. En het werd een ramp. De resultaten zijn nog niet volledig echt definitief, maar de trend kan niet meer veranderen.
De Labour partij van Keir Starmer verloor de controle over 31 gemeenteraden en in totaal 1022 van haar 2196 gemeenteraadsleden.
De ReformUK partij van Nigel Farage won 12 gemeenteraden en 1244 gemeenteraadsleden.
De Conservatieven verloren 8 gemeenteraden en 417 gemeenteraadsleden.
De LibDems wonnen 3 gemeenteraden en 146 gemeenteraadsleden
De Groenen tenslotte wonnen 4 gemeenteraden en 297 gemeenteraadsleden.
In het Parlement van Wales ging de overwinning naar de progressieve regionalistische partij Plaid Cymru. Ze haalden met 35,4 % van de stemmen 43 van de 96 zetels in de Senedd. ReformUK komt op de tweede plaats met 29,3 % en 34 zetels. Labour staat op drie met 11 % en 9 zetels. De Conservatieven haalden nog 7 zetels, de Groenen 2 en de LibDems 1.
Het resultaat voor Labour in dit steenkoolmijngebied is bijzonder dramatisch. De leider van Labour zelf verloor haar zetel. De partij was hier méér dan honderd jaar aan de macht.
In Schotland tenslotte zijn de resultaten nog steeds niet volledig, maar de SNP, de Schotse nationale partij wint uitgesproken met 57 van de 129 zetels. Labour staat op 2 met 17 zetels, ReformUK haalt er 15, de Groenen 13, de Conservatieven 11 en de LibDems 9.
Een nieuwe politieke realiteit
Hiermee komt een (voorlopig?) einde aan het tweepartijenstelsel dat het V.K. altijd gekenmerkt heeft. Er zijn nu vijf partijen die zorgen voor een versplinterd landschap dat nog verder kan evolueren.
De Conservatieven, één van de twee grote partijen, kende geen ‘Kemi-bounce’. Het verloor veel zetels aan RerformUK en ook al zegt voorzitster Kemi Badenoch ‘Reform is back’, ze kan het zetelverlies niet ontkennen. Wat met de Conservatieven gebeurt kan vergeleken worden met wat ook in Frankrijk merkbaar is. Rechtse partijen verwateren en gaan deels op in uiterst rechts, in dit geval de partij van Nigel Farage.
Wat opmerkelijk is aan het succes van ReformUK is dat een man die de bevolking zo duidelijk heeft belogen en bedrogen met het Brexit referendum, toch weer in de smaak valt bij een deel van de kiezers. Ook corruptiezaken en belastingaffaires komen nu aan het licht. Maar het is precies in de regio’s waar de ‘Leave’ stem tegen lidmaatschap van de Europese Unie met een grote meerderheid won, dat Farage nu opnieuw succes boekt.
De Groenen tenslotte gingen vooruit maar van een grote doorbraak is nauwelijks sprake. Voor de LibDems geldt hetzelfde.
Toch is het fout om hieruit af te leiden dat Labour én de Conservatieven enkel stemmen verloren aan ReformUK. Verder onderzoek zal de verschuivingen nog moeten bloot leggen, maar het lijkt er wel op dat het een vrij complexe verkiezing is geweest.
Wat met Labour?
Wat blijft is een analyse van wat met de zo succesvolle Labour partij van vroeger is gebeurd. De achteruitgang was voorspeld, maar is groter dan verwacht. Labour is helaas een groot aantal erg waardevolle lokale politici verloren in deze verkiezing.
Een algehele ontgoocheling is de oorzaak, waarbij de nationale afkeuring het haalde op het vaak lokaal erg goed bestuur. Het succes bij de laatste verkiezingen van 2024 was tenslotte ook het resultaat van de grote ontgoocheling over de Conservatieven.
De oorzaken zijn duidelijk. Van sociaal-democraten verwacht men dat ze de arbeidersklasse en de ‘welfare state’ verdedigen. Doen ze dat niet en voeren ze een beleid dat die verzorgingsstaat zelfs (verder) afbouwt, dan kan geen electoraal succes worden verwacht.
Voorzitter Keir Starmer lijdt aan een ziekte die de sociaal-democratie in heel Europa treft: geen keuze kunnen of willen maken tussen de arbeidersklasse en de middenklasse die meer gehecht is aan de ‘nieuwe’ culturele waarden en geen last heeft van migratie. Het verklaart waarom Labour zowel stemmen verloor aan het rechtse ReformUK als aan de Groenen en de LibDems. Die keuze zal in de toekomst evenmin worden gemaakt. Zowel de linker- als de rechterzijde binnen de partij roepen nu om hervormingen die meer in hún richting gaan, oftewel regelrecht tegenstrijdig zijn.
Er gaan logischerwijze heel wat stemmen op om Keir Starmer tot ontslag te dwingen, maar die is dat duidelijk niet van plan. ‘Ik loop niet weg temidden van de chaos’.
Er wordt overigens ook op gewezen dat dit verlies geen unicum is. Ook onder Tony Blair verloor Labour zeer sterk twee jaar na de ‘landslide victory’ van 1999.
Toch zijn er zowel links als rechts van Labour stemmen die er op wijzen dat de keuze niet langer kan worden uitgesteld. Sadiq Kahn, burgemeeester van London, stelt dat verlies anders wel eens onomkeerbaar kan zijn.
De vakbond Unite stelt dan weer dat er géén toekomst is voor Labour als niet resoluut voor de arbeidersklasse wordt gekozen. Het is ‘veranderen of sterven’.
De druk op Keir Starmer zal in de komende dagen en weken beslist nog toenemen. Voor velen is het ook duidelijk dat er méér toekomst is voor de partij dan voor haar voorzitter.
In de moeilijke politieke situatie van vandaag, in de meeste Europese landen én internationaal, vragen kiezers duidelijkheid. Dit hoeft geenszins te leiden tot ‘polarisering’, een drang naar ‘uitersten’, maar het vergt wel een duidelijke richting, een perspectief dan mensen kan geboden worden, een eigen weg zonder al te veel bochten en vertakkingen.
Daar is de sociaal-democratie nog niet aan toe.
