Het is de 17de top van de BRICS landen die op 6 en 7 juli plaats vond in Rio de Janeiro. BRICS, dat zijn Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. Op de vorige top in Kazan, Rusland werden er zes nieuwe landen aan toegevoegd: Iran, Saoedi-Arabië, Ethiopië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Indonesië. Er zijn bovendien tien geassocieerde landen: Cuba, Bolivië, Belarus, Kazakstan, Maleisië, Nigeria, Thailand, Oeganda, Oezbekistan en Vietnam. Een club van 21 landen dus, met een grote politieke, economische, sociale en culturele verscheidenheid. Kan dit iets betekenen?
President Lula da Silva gaf meteen de toon aan bij de opening van de topvergadering. Wij moeten versterken als alternatief voor het unilateralisme van het huidige Westen, we moeten een alternatief vinden voor de USDollar, we moeten het internationale financiële systeem hervormen, zorgen voor klimaatrechtvaardigheid en cultureel samenwerken.
Het is een ambitieuze agenda die niet altijd op wieltjes loopt. Dit keer was de Chinese President Xi Jinping er niet bij. De Russische President Poetin evenmin maar zijn BZ-Minister Lavrov was er wel.
Brazilië nodigde ook enkele bevriende landen uit: Chili, Colombia, Uruguay en Mexico. VN-Secretaris generaal Guterres was er ook, evenals een vertegenwoordiging van de Wereldorganisatie voor Gezondheid.
Een nieuwe realiteit
Met hoeveel kritiek men ook kan kijken naar een organisatie die meer verdeeldheid dan eenheid toont, niemand kan loochenen dat de realiteit van de wereld aan het veranderen is.
De liberale wereld heeft zijn beste tijd gehad, aldus Poetin. Jarenlang vroegen en smeekten de landen van het Zuiden om meer ontwikkeling, om meer samenwerking, om een eerlijker verdeling van de stemmen bij de Wereldbank en het IMF, een vertegenwoordiging van het Zuiden in de Veiligheidsraad van de VN. Het kwam niet.
Vandaag is de macht van het Westen aan het tanen, ontegensprekelijk. Het is de verklaring voor de geopolitieke spanningen die er zijn.
De landen van de G7 namen in 1960 nog twee derden van de mondiale omzet voor zich, vandaag is dat minder dan een derde. De VS daalden in diezelfde periode van 40 naar 25 %. De Europese Unie heeft vandaag een omzet die kleiner is dan de helft van wat China vertegenwoordigt.
De BRICS landen zijn verantwoordelijk voor 45 % van de aardoliewinning. Ze vertegenwoordigen net niet de helft van de wereldbevolking en 25 % van de mondiale handel.
Wat willen de BRICS landen ?
Eén van de belangrijkste pogingen waar de BRICS-landen mee bezig zijn is het doorbreken van het USDollar monopolie. Er zijn al verschillende concrete initiatieven genomen die nu moeten groeien. De nieuwe Ontwikkelingsbank, geleid door ex-presidente Dilma Rousseff van Brazilië speelt er een grote rol in. Meer en meer wordt de internationale handel tussen de BRICS in lokale munten afgehandeld, hoewel de droom nog altijd een nieuwe gemeenschappelijke munt is.
Op de vorige top in Kazan was president Trump nog niet opnieuw aan de macht. Vandaar dat in Rio ook te keer werd gegaan tegen het nieuwe protectionisme en unilateralisme. De BRICS pleiten voor een nieuw multilateralisme. Het Westen is niet langer in staat om de belangen van de rest van de wereld te verdedigen, aldus verschillende sprekers in Rio. Wij willen vrede, veiligheid en samenwerking, maar de westerse liberale wereldorde zorgt daar niet voor.
Kan het?
De kritiek op de ambities en pretenties van de BRICS-landen is niet nieuw. De verscheidenheid en uiteenlopende geopolitieke belangen zouden te groot zijn om van een samenhangend geheel te kunnen spreken. En het klopt dat er spanningen zijn.
Maar is het nodig om op alle punten alle neuzen in dezelfde richting te krijgen? Alsof dat bij de VN het geval zou zijn, of in de EU!
Ondanks de verscheidenheid is het blok er wel in geslaagd enkele gemeenschappelijke standpunten in te nemen. Er is consensus om het status quo tegen te gaan, om de sancties tegen Rusland te veroordelen, om steun te geven aan Cuba in zijn strijd tegen het VS-embargo, steun ook aan Zuid-Afrika in zijn acties bij het Internationaal Gerechtshof tegen de oorlog in Gaza.
In Rio werd ook een gemeenschappelijke verklaring uitgegeven over de strijd tegen de ongelijkheid, voor een VN-Belasting Conventie en voor belastingen op de allerrijksten. Er kwam een vraag voor aanpassing van de quota bij het IMF.
Kortom, de BRICS-landen willen een nieuwe wereldorde, met plaats voor zichzelf als groeiende politieke en economische spelers. Ze willen de motor zijn van een diepgaande multilaterale verandering. Zij streven naar economische, sociale en milieurechtvaardigheid.
Hoeveel vragen men ook kan hebben bij de interne ordening van veel van deze landen, het is moeilijk de legitimiteit van hun vragen te ontkennen. Het moet even duidelijk zijn dat ze zijn begonnen aan een proces dat noodzakelijkerwijs heel lang zal duren. Het is een langzaam naar elkaar groeien, het is jarenlange dialoog om elkaar te begrijpen, om te zoeken naar en ontwikkelen van gemeenschappelijke belangen.
Het is echter mogelijk en superbelangrijk. Dat Trump meteen dreigt met 10 % bijkomende tarieven voor alle ‘bondgenoten’ van BRICS zegt genoeg. Ook hij voelt de hete adem in de nek.
P.S. 8 juli: op het eind van de top in Rio gaven de BRICS landen een gemeenschappelijke verklaring uit met een oproep om middelen bijeen te brengen voor gezondheidszorg en voor de strijd tegen de klimaatverandering. In antwoord op de dreigementen van Trump zei de Braziliaanse president alleen : ‘wij zijn soevereine landen’.
