Wie had drie maanden geleden durven denken dat het kantje boordje zou worden voor ex-President Lula da Silva in de verkiezingen van 30 oktober? Lula liep ver vooruit in de peilingen, met 10 tot 15 % meer stemmen dan zijn rivaal en huidige President Jair Bolsonaro.
De eerste ronde van de Presidentsverkiezingen, op 2 oktober, liet de linkerzijde dan ook met een flinke kater achter. Lula won, maar met nauwelijks 48 % van de stemmen, Bolsonaro haalde een verrassende 43 %.
De tweede ronde volgende zondag wordt dus erg spannend. Alles wijst er op dat Lula zal winnen, maar niemand die nog duidelijke voorspellingen durft maken.
Hoe dan ook heeft de eerste ronde, met daarnaast verkiezingen voor Kamer, Senaat en deelstaat- goeverneurs en parlementen, aangetoond dat het Bolsonarisme een blijver is.
Zelfs wanneer Lula zondag wint, hij zal geen meerderheid hebben in het Parlement en zal hij met een sterke oppositie moeten afrekenen.
Diverse breuklijnen
Nu de analyses van die eerste ronde zijn gemaakt, valt er wel iets meer te zeggen over het verrassende resultaat.
Het is niet enkel klasse die de Braziliaanse maatschappij verdeelt, maar tevens religie en geografie.
In vergelijking met de verkiezingen van 2018 zie je bijvooorbeeld dat Bolsonaro vooral stemmen haalde bij de hogere klassen, terwijl hij vandaag in alle klassen stemmen wint.
Lula haalde de meeste stemmen bij de lagere klassen, maar ging nu sterk vooruit bij de hogere in komens.
Katholieken staan doorgaans aan de kant van Lula, terwijl de evangelische kerken een zeer sterke en leugenachtige campagne tégen Lula voerden.
Het Noord-oosten blijft trouw aan Lula, ook in Sao Paulo haalt hij veel stemmen bij de arbeidersklasse, maar in Rio stemmen die lagere klassen hoofdzakelijk voor Bolsonaro.
En verrassend, in diverse Amazonestaten stemmen de lagere klassen voor Bolsonaro. Zij hangen immers sterk af van het werk in de soyateelt, de veeteelt en het extractivisme. Dat het woud wordt ontbost en de inheemse volken de prijs betalen, zal hen worst wezen.
Hoe dan ook werd deze campagne vooral gekenmerkt door erg veel leugens en ook door geweld, in zoverre dat Bolsonaro afstand heeft moeten nemen van enkele volgelingen die het al te bont maakten.
Polarisering
Dit zijn zonder meer de belangrijkste verkiezingen sinds Brazilië weer het pad van de democratie op ging, in 1985, na eenentwintig jaar militaire dictatuur.
Er staan twee geheel verschillende projecten lijnrecht tegenover elkaar.
Bolsonaro verdedigt de ontbossing en de mijnbouw, verdedigt de meest conservatieve waarden en laat zich omringen door militairen. Hij was zelf een eerder duister legerkapitein. Hij plundert de Staatskas om subsidies uit te delen en belastingen op basisproducten te verminderen.
Lula staat voor een humanistische project met een sociaal beleid en milieubescherming. Links kan je zijn programma nog nauwelijks noemen omdat hij, om geen kiezers af te schrikken, danig naar het centrum is opgeschoven. Maar tijdens zijn twee mandaten als President zijn er wel miljoenen mensen aan de armoede ontsnapt. Ook nu belooft hij vooral tegen de honger te willen strijden.
Het is niet overdreven te stellen dat van deze verkiezing daarom ook het lot van de rest van de wereld afhangt. Niet voor niets wordt het amazonewoud de long van de wereld genoemd.
En maandag?
Zelfs wanneer Lula het pleit wint op zondag 30 oktober, blijft de grote vraag wat er dan gebeurt. Bolsonaro zegt al maanden of zelfs jaren lang dat wanneer hij verliest, dit enkel aan fraude kan te wijten zijn; Zoon Flavio herhaalde het de afgelopen week.
Men weet dat woensdag in Brazilië een top heeft plaatsgevonden tussen de President en de legertop, blijkbaar om te proberen de verkiezingen te laten uitstellen. Dat is alvast niet gelukt.
De vraag is hoe groot het deel van het leger zal zijn dat Bolsonaro bij een nederlaag blijft steunen. Het grote voorbeeld voor deze Braziliaanse elites blijft Trump, en het lijdt geen twijfel dat Bolsonaro nog voor heel veel onstabiliteit kan zorgen mocht Lula winnen.
Een overwinning van Bolsonaro zal hoe dan ook voor diepe breuken leiden in de samenleving. Met een overwinning van Lula kan het helen beginnen na jaren van polarisering en haat.
