Fransen naar stembus (1)
De grote Franse stembusslag komt er pas volgend jaar, die van de presidentsverkiezingen. Deze zondag en de zondag erop kunnen de Fransen een stem uitbrengen voor hun minst afgewezen overheden, de lokale. Burgemeesters genieten veel meer vertrouwen dan parlementsleden en ministers – en momenteel veel meer dan het staatshoofd, president Emmanuel Macron. In deze stembusslag hebben vooral linkse partijen, PS en Ecologistes, iets te verliezen.
Bedreigde plaatsen
‘Links’ bestuurt de meeste grote Franse steden. Voorop Parijs (Anne Hidalgo, PS) en Marseille (Benoît Payan, centrumlinks). Rijsel, Montpellier, Nancy, Nantes, Rennes… hebben een PS-burgemeester; Lyon, Bordeaux, Straatsburg, Grenoble…hebben een groene (Ecologistes) burgemeester. Onder de grote steden is Toulouse een van de weinige met een rechtse burgemeester.
Links kan enkele van “zijn” steden kwijtraken. Vooral omdat het veel verdeelder is dan vorige keer en de onderlinge verhoudingen erg verziekt zijn.
Dat heeft veel te maken met de beslissing van La France insoumise (LFI om zich zoveel mogelijk lokaal in te planten. LFI heeft veel meer leden in de Nationale Assemblée (71) dan burgemeesters. Terwijl bij voorbeeld de PS haar bestaan alleen kan rekken door haar lokale inplanting. De PS is een partij van lokale notabelen geworden.
Die operatie van LFI houdt dus in dat ze zoveel mogelijk lokale kandidaten voordraagt. Uitzonderlijk doet ze dat op ruimere lijsten, met lokale groepen, soms met groenen. Er wordt echter in de mate van de mogelijkheden zoveel mogelijk onder eigen vlag aangetreden, met opening naar anderen.
Dat heeft tot een kleine crisis geleid bij de Ecologistes; enkele honderden groenen hebben tegen de partijleiders in gekozen om met LFI scheep te gaan, waarop ze werden uitgesloten. Marine Tondelier, voorzitster van de Ecologistes en kandidate voor een primaire voor de presidentsverkiezingen, wil de PS niet volgen in haar hysterische aanvallen op LFI .
Des duivels
De kansen van LFI op die lokale inplanting, worden niet hoog aan geslagen. De nu al jarenlange intensieve van diabolisering – waarin LFI en haar leider Jean-Luc Mélenchon worden afgeschilderd als supporters van geweld, als rabiate antisemieten, als een enorm gevaar voor de democratie, hebben gewerkt. Een overgrote meerderheid van de Fransen is die mening toegedaan, behalve bij jongeren en nog uitgesprokener bij jongeren met hoge opleiding waar LFI een minder negatief imago heeft.
LFI voert ook campagne om in gemeenten met een grote moslimbevolking, de kiezers naar de stembus te krijgen. LFI scoort hoog bij dat publiek, de partij zag er geen graten in mee te werken met organisaties van de Moslim Broeders, wat andere linksen gehecht aan de ‘laïcité’ helemaal niet zint.
Die diabolisering zorgt ervoor dat Jordan Bardella, voorzitter van het extreemrechtse Rassemblement National, zonder blikken of blozen kan oproepen tot een cordon sanitaire tegen LFI! Dat heeft niet eens voor ophef gezorgd.
Ni ni, of ni
Het cordon sanitaire tegen extreemrechts is geschiedenis. Rechts en een deel van de Macronie is nu al overgestapt van ‘ni ni’ naar ‘ni’. Bij de verkiezingen van juni 2024 gold nog ‘le front républicain’: een cordon tegen extreemrechts. Het werkte maar halvelings, maar beperkte het aantal zetels van RN en bondgenoten. Daarop werd het bij rechts en Macronie ni ni’: noch met RN noch met LFI. Nu zegt rechts gewoon ‘Nooit LFI’. Wat als het in de tweede ronde gaat tussen LFI en RN, wat in sommige steden best kan, zoals in Roubaix? Dan wordt het “tegen LFI”.
De Ecologistes willen de kerk in het midden houden. De PS? Die partij is vooral bezig met interne ruzies, waarbij voorzitter Olivier Faure zijn post wil beschermen en zelf ook kandidaat-president wil zijn aan de ene kant. Met aan de andere kant lokale notabelen en oud-president François Hollande die liever met de Macronie scheep gaan dan met een linkse partij als LFI. Links? Nee, zegt het ministerie van Binnenlandse Zaken ‘extrême gauche’. Uiterst-links, om LFI goed af te scheiden van de anderen. Extreem, dat heeft een bijklank van geweld.
Die vijandige sfeer binnen ruim links – van LFI tot de Place Publique van ook al presidentskandidaat Raphaël Glucksmann – is een cadeau voor rechts en extreemrechts. In de eerste ronde is het zeldzaam dat in grotere steden één lijst de meerderheid haalt, zodat er een tweede ronde moet komen. Lijsten die minstens 10 percent halen, kunnen zich handhaven of samensmelten met andere.
Wat indien LFI, Ecologistes, PS, communistische PCF en links co verdeeld naar de tweede ronde gaan? De kansen slinken dan aanzienlijk. Faure van de PS wil het geval per geval bekijken. Zijn partijgenote Carole Delga, voorzitster van de regio Midi-Pyrenées, wil in geen enkel geval een vorm van samenwerking met LFI. Liever dat rechts dan wint.
Marseille
Neem nu het geval Parijs. Emmanuel Grégoire, PS, maakt een redelijke kans om Hidalgo op te volgen. Tenminste, als de LFI-lijst geleid door Sophia Chikirou zich niet handhaaft in de tweede ronde – maar Grégoire wijst op voorhand een fusie van de twee lijsten af. Anders zou hij het mogelijk moeten afleggen tegen, de zeer rechtse Rachida Dati die gesteund wordt door de even rechtse Les Républicains (LR) die haar officieel wel uitsloten omdat ze tegen de partijrichtlijn in minister (van Cultuur) werd. Dati geniet de volle steun van het echtpaar Macron, terwijl de Macroniepartij Renaissance een andere kandidaat, Pierre-Yves Bournazel van de partij Horizons, steunt… Frankrijks politieke keuken kent geen eenvoudige recepten. (Parijs komt later apart aan bod).
In de hoofdstad zou een zeer rechtse politica als Dati daar van profiteren. In Marseille, de tweede grootste stad van het land kan dat een overwinning van het RN geven. De lijst van burgemeester Benoît Payan, met o.m. PS en PCF, heeft een concurrerende LFI-lijst die geen kans maakt. Tegen LFI en lijsttrekker Sébastien Delogu wordt een moddercampagne met valse profielen gevoerd. LFI is daar ook elders slachtoffer van. “Tout sauf LFI”…
Rechts, dat is een lijst met naast LR ook de Macronie (Renaissance), ondanks het feit dat kandidaat-burgemeester Martine Vassal zer rechtse praat uitkraamt (Famille, Travail, Patrie, de leuze van nazicollaborateur maarschalk Pétain). Die lijst is kansloos, RN loopt met lengten voorsprong en maakt een kleine kans de stad binnen te halen. Merkwaardig, bij de kiezers onder 25 jaar haalt de lijst Payan de helft, LFI 25 % en RN 20 %.
De communistische PCF vecht in die buurt en vooral in het noorden en rond Parijs, voor de politieke overleving. De partij haalt bij nationale verkiezingen nauwelijks rond 2 tot 3 percent, maar heeft nog enkele lokale bolwerken waarop ze teert. Ze hoopt zelfs Le Havre, dat ze eertijds 30 jaar bestuurde, te herwinnen op Macrons ex-premier Edouard Philippe.
Senaat
Het komt er voor de PCF ook op aan in de Senaat een fractie, nu zijn het er 18, te kunnen behouden. De Senaat wordt gekozen door de lokale gekozenen, wat ook verklaart dat LFI bij gebrek aan kiezerspubliek hiervoor, geen mensen in de Senaat heeft. Ook Ecologistes, 16 senatoren, en extreemrechts komen daardoor in deze aparte Kamer niet aan hun trekken.
Door het gewicht van gekozenen in dorpen en kleine steden, wordt die Senaat volkomen gedomineerd door rechts, vooral de LR aangevoerd door Bruno Retailleau, de radicale rechtse ex-minister van Binnenlandse Zaken – diens fractie telt 130 van de 348 senatoren. PS en aanverwanten zijn met 65. Centrumrechtse fracties samen ligt rond 90.
Die Senaat heeft niet dezelfde bevoegdheden als de Nationale Assemblée, maar kan wel erg veel afremmen. Dat gebeurt nu onder meer met het voorstel op zelfdoding. Bij conflict tussen Assemblée en Senaat, komt er een paritaire gemengde commissie waarin rechts doorgaans een overwicht heeft. Vandaar ook het belang van deze lokale verkiezingen.
Presidentsverkiezingen
Voor de politici is het ook een oefenloop naar de cruciale verkiezingen van volgend jaar, die voor een president. De grote vraag is: wie kan het opnemen tegen de favoriet van de peilingen, Jordan Bardella van het RN.
Bij rechts en bij de Macronie zitten de kandidaten elkaar te verdringen. Bij links is het klaar dat LFI met een eigen kandidaat, en dat zal wel Jean-Luc Mélenchon zijn, uitpakt. Mélenchon heeft immers de interne concurrentie al uitgeschakeld, Clémentine Autain en François Rufin zijn eruit gewerkt. Rufin voert een zeer intensieve campagne op “sociale” media en te velde en doet het volgens peilingen goed met het oog op voorverkiezingen ter linkerzijde.
Bij de PS is er grote onenigheid tussen voor- en tegenstanders van die ‘primaires’, voorverkiezingen. Raphaël Glucksmann van Place Publique wil dat niet, hij vindt zichzelf de natuurlijke kandidaat van ‘democratisch links’ dat elke samenwerking met LFI resoluut afwijst.
Ook ex-president Hollande vindt zichzelf erg geschikt om weer naar het Elysée te gaan, alsof zijn balans als president er niet toe doet. Hij won in 2012 als de kandidaat van het normale. Bardella staat echter klaar om die rol te spelen, want rechts en “centrumlinks” hebben ervoor gezorgd dat zijn thema’s “normaal” klinken.
