Bolivië vierde tien dagen geleden zijn tweehonderdste verjaardag als onafhankelijk land. Het was de ‘dochter’ die Simón Bolivar het liefste zag, wellicht omdat ze hun land naar hem hadden genoemd. Of de liefde vandaag nog even groot zou zijn, is zeer de vraag. De broederstrijd binnen het MAS, de ‘Beweging voor Socialisme’, tussen Evo Morales en Luis Arce zal er bij de verkiezingen van zondag 17 augustus wellicht voor zorgen dat rechts na twintig jaar weer aan de macht komt.
Zondag kiezen 8 miljoen Bolivianen een president, een vice-president, 130 volksvertegenwoordigers en 36 leden voor de Senaat. Er zijn in totaal 8 kandidaten, waarvan er twee in de peilingen rond de 20 % halen. Alle andere kandidaten hangen onder de 10 %. De grootste groep, 25 tot 30 %, is echter die van de blanco-stemmen. Het is het advies dat ex-President Evo Morales aan zijn vroegere kiezers heeft meegegeven.
Hoe kon het zover komen?
Keerpunt waren de betwiste verkiezingen van 2019. Evo Morales was al 14 jaar aan de macht en mocht grondwettelijk niet langer kandidaat zijn. Hij bekwam echter toestemming omdat dit anders zijn mensenrechten zou schenden. Toen tijdens de telling voor de eerste ronde bleek dat hij ook aan het winnen was, werd de telling stop gezet, er braken rellen uit met zeer pijnlijke vechtpartijen die 36 doden vergden. Morales verliet het land. Even was de extreem-rechtse Jeannine Añez als interim-president aan de macht. In 2020 won Luis Arce, minister van economie van Morales, met glans de nieuwe verkiezingen.
De wonde is nooit geheeld. De nog altijd zeer populaire Evo Morales kwam terug naar Bolivië, als oppositie van de regering. Het kwam uiteindelijk tot een officiële breuk binnen het MAS. Morales werd beschuldigd van seksueel misbruik van minderjarigen, er kwam een ‘staatsgreep’ in juni 2024 die volgens Evo door Arce zelf was georganiseerd. Er waren wegblokkeringen en grote betogingen. Er was een mislukte aanslag op Morales, waarvan Arce zei dat hij die zelf had georganiseerd. Morales wilde opnieuw kandidaat zijn bij de verkiezingen van volgende zondag wat door het grondwettelijk hof definitief onmogelijk werd gemaakt.
Na de formele breuk binnen het MAS verdween ook Arce’s parlementaire meerderheid. Belangrijke economische stemmingen werden verloren, het land geraakte in zware problemen met een gebrek aan buitenlandse valuta én brandstof.
Volgens peilingen zou 60 % van de bevolking de situatie in het land vandaag ‘zeer slecht’ vinden en 30 % gewoon ‘slecht’.
Luis Arce bersloot niet aan de verkiezingen deel te nemen.
In 2023 werd een poging gedaan om tot verzoening te komen, met de hulp van Cuba, maar het mislukte.
De kandidaten
MAS stelde een nieuwe kandidaat aan, Eduardo del Castillo, vice-voorzitter van een boerensyndicaat. In de peilingen haalt hij slechts 3 % van de stemmen, met een risico dat, mocht het nog minder zijn, de partij haar registratie verliest.
Aan de kant van Evo Morales werd Andrónico Rodriguez aangesteld als presidentskandidaat, huidig voorzitter van de Senaat. Evo besloot ondertussen dat de man niet beter zou zijn dan Arce. Rodriguez stelde wel voor aan een ‘nieuw links’ te werken. In de peilingen haalt hij 5 tot 6 %.
De kandidaten die meer dan 20 % kunnen halen zijn Samuel Doria Medina, zakenman, ex minister van planning, redelijk populair bij jongeren, ex-lid van MIR (revolutionair links) en huidige franchisehouder voor Bolivië van Burger King; en Jorge ‘Tuto’ Quiroga, ex-president (2001-2002) en komende van het conservatieve Acción Democrática Nacionalista, nu in alliantie, ‘Libre’, met o.m. het Revolutionair Links Front.
De tweede ronde van de verkiezingen vindt plaats op 19 oktober.
Achteruitgang
Vandaag is de sociale situatie in Bolivië slechter dan toen Morales aan zijn eerste regering begon. Het land heeft de laagste groei van geheel Zuid-Amerika. De inflatie piekt.
Morales geeft de schuld aan Arce, en Arce stelt dat Morales enkel rechts wil helpen om weer aan de macht te komen.
Het is een bijzonder pijnlijke ontwikkeling. Bolivië had onder Evo Morales prachtige successen, met een nieuwe grondwet en een ‘plurinationale Staat’, een ‘communautair socialisme’ gebaseerd op de inheemse boerengemeenschappen en dankzij het gas, olie en lithium een behoorlijke economische groei. Het land blijft echter arm met een BBP van nauwelijks 3.700 US$/capita.
De rechterzijde is bijzonder agressief met steun van de rechtse regeringen in het continent.
