Kiev eert zijn nazicollaborateurs tot woede van Joden en Polen
Oekraïne bij de EU? In welke vorm, wanneer? Bij de EU worden allerlei voorstellen op tafel gegooid, waaronder dat van de Duitse kanselier Friedricht Merz voor een speciaal statuut, Oekraïne zou nu al een schaduwcommissaris moeten krijgen. Nu de procvedure in gang is gezet, pleiten Commissievoorzitster Ursula Von der Leyen en co voor een snelle volwaardige toetreding, want president Volodymyr Zelensky is met minder niet tevreden.? Zit achter die drang naar spoed ook enige angst voor de richting die Oekraïne kan inslaan, zeker na het recente eerbetoon aan nationale nazi’s.
Bedenkelijke ‘helden’
Volgens The Economist is er bij een deel van de EU grote ongerustheid over het gevaar dat Oekraïne op termijn kan vormen als het door de EU wordt buitengesloten. Na het einde van de oorlog zijn er honderdduizenden gewezen frontstrijders die te duchten zijn, dat hebben ze wel bewezen. Wat als Oekraïne verder de extreem nationalistische koers blijft opgaan, zoals dat nu bezig is? Dàt Oekraïne kan een dreiging worden voor de veiligheid van Europa, voor een buur als zeg maar Polen. Vandaar, aldus de redenering die discreet de ronde doet, dat het veiliger is Oekraïne in de EU te integreren.
President Zelensky draagt bij tot die bezorgdheid. Hij leidde op 25 mei de ceremonie voor de plechtige herbegrafenis van Andry Melnyj en zijn echtgenote Sofia. Melnyk was een leider van de OOeN, de Organisatie van Oekraïense nationalisten die collaboreerden met de Duitse nazi’s en deelnamen aan de Shoah, de uitroering van de joden . Die ceremonie gaf niet alleen de joden een schok, maar ook de Polen. Vooral toen Zelensky er een schep bovenop deed door een militaire eenheid twee dagen later “Held van de OePA te noemen. Deze OePA, de gewapende arm van de Oekraïense nationalisten, heeft massa’s Polen uitgemoord om Oekraïne etnisch te zuiveren.
Bandera
De ceremonie voor Melnyk werd bijgewoond door Zelensky’s voorganger Viktor Joejstsjenko. Die zorgde ook al voor Poolse wrevel door in 2009 Stepan Bandera uit te roepen tot nationale held. Bandera had aan het hoofd van zijn collaboratiebende in 1943-1944 in de streek Wolynië, nu in het westen van Oekraïne, in twee golven rond 100.000 Polen te hebben uitgemoord. Voor de Polen een regelrechte provocatie.
Vooral sinds 2014, de zogenaamde Euromaidan-revolte, worden straten en instellingen naar Bandera genoemd, zonder dat daar in Oekraïne luid protest tegen komt. De overheid stelt Bandera steevast voor als een nationale held die het moedig opnam tegen de Russische bezetters.
Ter verdediging van Zelensky wordt aangevoerd dat het louter om Oekraïense nostalgie gaat voor Oekraïeners die het tegen de Russen opnamen. Terloops merken ze op dat Bandera en Melnyk tijdens de moordpartijen in Duitse gevangenschap zaten wegens hun Oekraïens nationalisme. Het Oekraïne van vandaag zou niets meer te maken hebben met de vroegere verdedigers van een etnisch zuiver Oekraïne. Nu is Oekraïener die er geboren is, bij de onafhankelijkheid kreeg iedere inwoner het staatsburgerschap en iedereen die van Oekraïne houdt is een ware Oekraïener. Dan rijst toch de vraag waarom er zoveel wetten zijn die anderstalige minderheden discrimineren. Dat is toch duidelijk om tot een homogene natie te komen.
Oud zeer
De Poolse regering reageert ontzet op al die eerbetuigingen aan de collaborateurs die schuldig waren aan massamoorden. De Poolse oud-president Lech Walesa zei dat de Oekraïense president hem en alle vermoorde Polen heeft beledigd. De Poolse president, de nationalist Karol Nawrocki, zei dat dit eerherstel bewijst dat Oekraïne niet rijp is om deel uit te maken van de Europese familie.
Volgend jaar zijn er in Polen parlementsverkiezingen en de nationalistische PiS en andere extreemrechtse groepen maken veel kans die te winnen. In die kringen is de solidariteit met Oekraïne, die groot was na de Russische agressie, ver te zoeken. Polen zal in dat geval niet warm lopen voor Oekraïne’s toetreding tot de EU, tenzij hier ook de redenering opgeld zou maken dat het toch maar beter is ze onder controle te plaatsen.
De betrekkingen tussen Polen en Oekraïners zijn de voorbije eeuw vaak erg gespannen geweest – een eufemisme in feite voor felle vijandschap. Na de Eerste Wereldoorlog werden de grenzen van Polen – tot aan de oorlog deel van tsaristisch Rusland – in Versailles en Riga ver naar het oosten getrokken. In die tijd was Polen verre van etnisch homogeen, met ongeveer 20 percent Oekraïeners die vooral in dorpen leefden. De stad Lwów (nu Lviv) was een Poolse stad met veel joodse inwoners, weinig Oekraïeners. Ook jonge Polen hebben het vaak nog over de drie grote Poolse historische steden: Krakau, Wilno (nu Vilnius, hoofdstad van Litouwen dat de stad ‘ontpoolste’) en Lwów, nu Lviv.
In die regio waren de meeste Oekraïeners gelovigen van de “Uniatenkerk”, de Grieks-Katholieke kerk die de orthodoxe rites volgt maar het gezag van de paus in Rome erkent. Die kerk kende haar hoogdagen tijdens het pausdom van Joannes Paulus II, de “Poolse paus” die met de situatie erg vertrouwd was. Die kerk speelt in het westen van Oekraïne nog altijd een belangrijke rol in het Oekraïens nationalisme. Ook tegenover de Poolse katholieken. De in die regio in 1929 opgerichte OOeN voerde een gewapende strijd tegen de Poolse overheid.
Met de opdeling van Polen tussen Duitsland en de Sovjet-Unie was de Poolse dominantie ineens weg; de Oekraïense nationalisten waren opgezet met de komst van de nazi’s en namen enthousiast deel aan de uitroeiing van joden en Polen. Bandera ging de nazi’s wel te ver toen hij een Oekraïense republiek wou uitroepen.
Nasleep
Na 1944 zijn de staatsgrenzen grondig opgeschoven. Polen verloor zijn oostelijke regio’s en verkreeg in ruil grote delen van wat Duitsland was. Negen miljoen Duitsers moesten weg, Breslau werd Wroclaw, Posen Poznan…
Al hadden Polen en Sovjet-Oekraïne nu communisten, in theorie dus internationalisten, aan het bewind, toch wilden die nette grenzen rond etnisch homogene staten. Uit wat nu westelijk Oekraïne was, vertrokken 1,2 miljoen Polen naar het “nieuwe Polen”, en dat verliep niet altijd goedschiks. In de loop van 1945-1946 trokken ongeveer 500.000 Oekraïeners de tegenovergestelde richting uit. Erg vreedzaam ging ook dat niet, de OePA bleef ook na de oorlog erg actief; spoorwegen werden gesaboteerd, oogsten in brand gestoken. De moord in maart 1947 op een Poolse legerofficier, was het voorwendsel om de operatie af te ronden: rond 150.000 nog overblijvende Oekraïeners in het oosten, werden naar het “nieuwe Polen” gedreven.
Na jaren officieel alle wrevel onder de mat te hebben geveegd, zorgt vooral de heropleving van het Oekraïens nationalisme de voorbij jaren ervoor dat die wrevel bovenkomt. De verheerlijking van Stepan Bandera door president Joesjtsjenko gaf Warschau een schok. Toen de reactionaire nationalistische PiS in 2015 aan de macht kwam, heeft ze dat pijnlijke verleden opgerakeld. In 2016 heeft het Poolse parlement de moordpartijen op Polen in Wolynië officieel bestempeld als genocide. Voor de Polen zijn het dus schuldigen aan genocide die nu alle eerbetoon krijgen.
Daar zal op 11 juli zeker aan herinnerd worden, want 11 juli is in Polen een nationale feestdag ter herdenking van de doden van Wolynië. Er zal die dag beslist naar Kiev worden gewezen.
In Brussel zullen de advocaten van een snelle toetreding daar niet blij mee zijn, tenzij ze het dus binnenkamers als argument gebruiken om te waarschuwen dat het in Oekraïne anders nog erger wordt.
