Kan een linkse VS-burger in eer en geweten op 3 november een stem uitbrengen voor Joe Biden als president van de Verenigde Staten van Amerika? Binnen de linkse aanhang van Bernie Sandersligt de vraag op tafel. Uitgesproken links Congreslid Alexandra Ocasio-Cortez heeft haar knoop doorgehakt: zij zal Biden actief steunen, zonder illusies, tegen Trump. Die laatste toont intussen alle begrip voor de protesten tegen de coronagebonden bewegingsbeperkingen. Hij mikt daarmee op de angst van tientallen miljoenen burgers voor de sociale en economische gevolgen van de crisis.
Krachttoer
Het is toch wel een indrukwekkende krachttoer: een president die de blunders inzake virusbestrijding opstapelde en nu de kwetsbaarste slachtoffers in het harnas jaagt tegen zijn politieke tegenstanders. Zo, de grondwet laat me niet toe in de plaats van de gouverneurs te treden, we zullen hen een lesje in tactiek geven… Op de borden lezen we: In naam van de vrijheid, tegen de politiestaat. In naam van de godsdienstvrijheid, ik wil naar de kerk.
En ook ‘Armoede is ook dodelijk’. ‘We willen weer aan het werk.’ Vooral dat slaat aan bij de vele miljoenen die met hun werk ook een groot deel inkomen verloren of dreigen te verliezen. Dat is een publiek waar Trump zeer bewust op inspeelt, het zijn die mensen die bij de verkiezingen op 3 november de doorslag kunnen geven. Trump geeft als signaal dat ze op hem kunnen rekenen. Waar zit Biden?
Die verkiezingen zullen praktisch neerkomen op een referendum over Trump. Hij heeft, voorlopig binnen de grondwettelijke limieten, alle heersende politieke normen overboord gegooid en dagelijks een loopje genomen met de waarheid. Hij maakte van loyaliteit tegenover hem hét criterium om ministers en medewerkers te selecteren. Hij gooide internationale akkoorden en conventies overboord. Maar zijn aanhang is onwankelbaar gebleken.
Een derde?
Wat kunnen de Democraten met Biden tegenover dat hechte blok stellen. De afkeer van Trump is groot, maar dat is nog geen reden om Biden te verkiezen.
Bij de verkiezingen van november 2016 heeft naar schatting een kwart van de aanhang van Sanders niet voor de Democratische kandidate Hillary Clinton gestemd. De afkeer was te groot. Een deel van die aanhang bleef thuis, een deel stemde voor een van de andere kandidaten, en nog anderen – vooral in de swing staten met veel arbeiders – liepen over naar Trump.
Noch Trump noch Biden, maar een derde kandidaat, iemand die zou moeten inspringen voor Sanders? Daar zijn slechte herinneringen aan verbonden. In 2000 bij voorbeeld verloor de Democraat Al Gore, vice-president van Bill Clinton, tegen George W. Bush niet alleen omdat er geknoeid was met stemmen in Florida, maar ook omdat Ralph Nader van de Green Party beslissende stemmen had afgenomen. Gore haalde toen meer stemmen dan Bush, maar minder kiespersonen.
Neus dichtknijpen
Het VS-kiesstelsel is nu eenmaal, als het Britse, zo opgebouwd dat nieuwkomers normaal geen kans maken naast de twee gevestigde mastodonten. Linkse Democraten die weigeren hun neus dicht te knijpen om voor Biden te stemmen, vergroten daardoor de kansen van de tegenstrever, in dit geval Trump.
Het is enigszins vergelijkbaar met wat in 2002 en 2017 in Frankrijk gebeurde. In 2002 was de socialist Lionel Jospin in de eerste ronde al uitgeschakeld en kwam er een tweede ronde tussen de rechtse president Jacques Chirac en de uiterst-rechtse Jean-Marie Le Pen. Ook uiterst-links zette toen een wasspeld op de neus en koos voor Chirac. In 2017 ging het in de tweede ronde tussen de rechtse Emmanuel Macron en de uiterst-rechtse Marine le Pen, en ook nu weer kozen de meeste linksen, ondanks hun afkeer, voor Macron.
Joe Biden heeft niet dezelfde blindelings trouwe aanhang als Trump. In de voorverkiezingen bleek hoe lauw de bijval voor zijn kandidatuur was, hoe het Democratisch establishment alle zeilen moest bijzetten om met vereende kracht Sanders uit te schakelen. Dat was ook al zo in 2016. Na de bitse voorverkiezingen duurde het toen tot op de conventie eer Sanders – lauwe – steun uitsprak voor Clinton. Met als gevolg dus dat een kwart van zijn aan hangers niet volgden en Clinton wel meer stemmen haalde dan Trump, maar minder kiespersonen. Zoals Gore in 2000.
Eenheid
Om een herhaling van dat scenario te voorkomen, schaart Sanders zich nu al achter Biden, en niet eens zo lauw. Elizabeth Warren is hem daarin gevolgd. Want Biden niet steunen, betekent Trumps kansen vergroten en dat wil Sanders niet op zich nemen. Ook Octavia-Cortez en gelijkgezinden niet.
Biden weet zeer goed dat hij, zeker in de swing staten wier kiespersonen de doorslag geven, de volledige aanhang van Sanders broodnodig heeft. Biden mag niet overkomen als alleen maar de vertegenwoordiger van een liberale elite die in redelijk comfortabele omstandigheden de crisismaatregelen doorkomt. Het zijn de miljoenen mensen die nu zwaar financieel te lijden hebben, waar Trump naar lonkt. Zij kunnen zich herkennen in de protesten tegen de beperkingen, en dat is een publiek dat Biden veel minder aanspreekt.
Joe’s kansen
Is Biden dan kansloos? Geen zinnig mens die weet hoe de situatie in de VS (of elders) zal zijn op 3 november, als die verkiezingen al niet uitgesteld worden. Nog een halfjaar coronacrisis met alle sociale en economische gevolgen ervan, het kan een gunstige situatie zijn voor uiterst-rechts dat onder Trump nu al zo sterk staat. Trump die zich profileert als oorlogspresident, dat speelt in op de onzekerheden
Trump doet dat in zijn dagelijkse show, Biden blijft op de achtergrond. Hij schaaft zijn programma wat bij richting Sanders en Warren, want wat wel zeker is: tientallen miljoenen VS-burgers zullen de komende maanden zwaar lijden, nu uitpakken met een opgepoetst neoliberaal discours zal niet erg mobiliserend werken. Het volstaat niet dat alle Democraten in het geweer kruipen tegen Trump, dat zal tegelijk diens aanhang alleen maar galvaniseren. Als ze nu alleen maar uitpakken met een sociaal opgesmukte terugkeer naar vroeger, riskeren ze dat veel kiezers de verplaatsing niet doen, die van Trump daarentegen wel.
Octacvia-Cortez en andere linksen maken zich niet veel illusies in Biden. Hij zal gezien de situatie in de partij en het land zijn programma socialer maken. Maar het zal Biden niet zijn die het neoliberaal beleid afbouwt. Links bekijkt het op langere termijn om, gesterkt door de steun voor links bij de jongeren, de Democratische partij – waarvan Sanders trouwens geen lid is – naar links te stuwen. Maar hoeveel decennia is men daar al niet mee bezig.
Trumpisme
Wat als Biden toch zou winnen ? Zal het trumpisme dan overleven? Trump en zijn radicaal-rechtse aanhang hebben de Republikeinse Partij in de voorbije drie jaar grondig herkneed, het oude establishment is of lijkt dan toch verpulverd. Die partij is na jaren bewerkt te zijn door Tea Party en Trump, een solide rechts radicale beweging. Met machtige wapens in handen, waaronder een meerderheid in het Hooggerechtshof die Trumps agenda ook na Trump kan voortzetten. Bij voorbeeld om het abortusrecht terug te schroeven.
Dan is er ook nog de Senaat die allesbehalve democratisch is samengesteld: 2 senatoren per staat, Wyoming, 580.000 inwoners, heeft 2 senatoren, Californië met 40 miljoen ook 2. De Republikeinen staan sterker in landelijke staten, wat hen voor de Senaat een voordeel geeft.
Voor het Huis van Afgevaardigden maken de Republikeinen in de staten die ze controleren misbruik van gerrymandering, het geografisch verknippen van de kiesdistricten, om er hun voordeel uit te halen. De Democraten moeten nationaal rond 53 % halen om een kans te maken op een meerderheid in het Huis. Men stelt vast dat Republikeinse gouverneurs zelfs schuiven met gevangenisbevolking, die wordt meegeteld voor aantal inwoners, om aan gerrymandering in hun voordeel te doen.
Zelfs als een Democraat president wordt, zit hij dus met een vijandig Hooggerechtshof en is de kans groot dat een van de twee kamers van het Congres hem of haar ook vijandig gezind is.
