Dit is het soort boeken dat ik niet hoef te lezen. Niet enkel wegens mijn gezegende leeftijd maar ook omdat ik denk voldoende redenen te hebben om met meer dan voldoening terug te blikken op de jonge jaren vol passie, verliefdheid en vriendschap. En de tragedies uiteraard, dat hoort er nu eenmaal bij. En politiek? Wat zou het ermee te maken hebben?
Dat ik zo’n foute inschatting kon maken! Na het lezen van dit meer dan interessante boek weet ik wat voor doorslaggevende argumenten ik moet gebruiken om voor meer en betere sociale bescherming te pleiten.
De auteur komt uit de V.S. maar woonde enkele jaren in Bulgarije en reisde uitvoerig in een groot aantal vroegere ‘oostbloklanden’. En ze stelt vast hoe de ‘Wende’ van 1989 het leven van zoveel mensen overhoop heeft gegooid, met wilde verwachtingen en grenzeloze hoop, maar ook met diepe teleurstellingen. Dat wisten we natuurlijk al, maar de auteur gaat dieper in op wat voor gevolgen dit heeft gehad op de relaties tussen mannen en vrouwen, en dus ook op hun seksleven.
Ze wil hiermee geenszins de oude regimes goed praten, laat staan romantiseren, ze wijst voortdurend op alles wat fout liep, inclusief de horrorverhalen en alles wat we zeker niet moeten herhalen. Maar ze stelt ook vast dat de socialistische regimes van Oost-Europa allemaal gewerkt hebben aan meer onafhankelijkheid voor vrouwen. Vrouwen waren aanwezig op de arbeidsmarkt, uiteraard, en ze hadden crèches en scholen en gezondheidszorg. Ze waren niet afhankelijk van hun man om te overleven en dat betekende een grotere vrijheid om een eind te maken aan onbevredigende relaties.
Het betekende vooral dat binnen de relaties aandacht kon gaan naar de kwaliteit ervan, zonder de stress en de afhankelijkheid. ‘Vrouwenemancipatie doordesemde de ideologie van zowat alle staatssocialistische regimes’(p.26). Liefde en intimiteit werden losgekoppeld van economische overwegingen. De Staat ondersteunde vrouwen als arbeidsters én als moeders zodat ze ten volle konden deelnemen aan het collectieve leven van de natie. (p. 28)
In het kapitalisme daarentegen werd de mannelijke autoriteit als kostwinner hersteld. Vrouwen moeten seksuele relaties aangaan voor de centen. Geld en seks gaan altijd arm in arm.
In het Oostblok moest je als man interessant zijn, in het Westen moet je geld hebben.
De auteur legt haarfijn uit, met tal van praktische voorbeelden hoe het de machtsrelaties zijn, bepaald door materiële middelen die van seks een commercieel produkt maken. Dat zijn allemaal dingen die we al lang weten, maar die in tijden van Weinsteins en Epsteins beter nog eens duidelijk kunnen uitgelegd worden. De hang naar macht, de ambitie naar hoge posities, je kan ze vaak het best verklaren door de hang naar seks, door het verlangen om toegang te hebben tot alle vrouwenlichamen.
‘Seks is iets wat mannen van vrouwen kopen met financiële of niet-financiële middelen en dat liefde en romantiek slechts cognitieve sluiers zijn om de commerciële natuur van onze persoonlijke relaties te verhullen’ .(p. 138)
Ze verklaart, aan de hand van de ‘seksuele ruiltheorie’, waarom mannen zo graag nog meer afhankelijkheid willen creëren, door voorbehoedsmiddelen te beperken of abortus te verbieden.
Wat de auteur doet besluiten dat we zeker niet terug moeten verlangen naar het staatssocialisme, maar wel naar een systeem waarin vrouwen werkzekerheid hebben en waarin de reproductieve taken gesocialiseerd zijn.
De millennials die vandaag verlangen naar ‘socialisme’ of ‘communisme’ hebben daarom overschot van gelijk.
Echt, een goed boek, over alles wat je al wist maar hier netjes en logisch nog eens uitgelegd krijgt. En waarin je ook nog iets meer kan leren over Clara Zetkin, August Bebel, Rosa Luxemburg, Flora Tristan, Lily Braun, Alexandra Kollontai…
Een aanrader, ondanks de titel.
