Commissievoorzitter Barroso was op 15 en 16 januari op reis in de Kaspische regio. Hij bezocht er samen met de energie-Commissaris Oettinger Azerbeidzjan en Turkmenistan. De bedoeling van de reis was kennelijk een poging om het ijzer te smeden wijl het heet genoeg werd geacht. In Azerbeidjan verliepen de zaken vlot, in Turkmenistan was het resultaat minder eenduidig.
Wie Kaspische regio zegt, zegt energieleverancier. En dat is waar de reis om draaide. Een van de grote lijnen in het Gemeenschappelijk Buitenlands Beleid van de Europese Unie betreft inderdaad de zoektocht naar diversificatie van de energiebevoorrading. De lidstaten zijn het er roerend over eens dat het risico om te afhankelijk te worden van Rusland, moet worden aangepakt. De Unie heeft zich daarom actief ingeschreven in het geostrategische spel om bij de ontsluiting van de energiegrondstoffen van de Kaukasus en Centraal-Azië, Rusland zoveel mogelijk te omzeilen.
Een van de centrale problemen die daar bij komt kijken is de verhouding met Iran, dat op de ‘natuurlijke geografische gasroute’ ligt tussen Europa en de Centraal-Aziatische republieken. Voorlopig zit Teheran op de schopstoel, en kijkt men naar alternatieven. Dat de meeste actoren waar men mee moet handelen tot de categorie dictators en mensenrechtenschenders behoren is een ‘ongemak’ dat erbij wordt genomen, en kennelijk niet zo zwaar weegt als ‘onze’ afkeer van de baarlijke duivel Iran.
Hoe heet en smeedbaar is intussen het ijzer dat moet zorgen voor de ‘Zuidelijke Gas Corridor’ voor de Europese markt? Het jarenlange kandidaat-EU-lid Turkije speelt een niet onaanzienlijke rol. Het land wil van zijn geografische ligging gebruik maken om als tussenhandelaar goede zaken te kunnen doen. Zo sloot het vorig jaar juni nieuw akkoorden met Azerbeidjan en in november ook met Turkmenistan. De temperatuur in de Europese smidse van de ‘Zuidelijke Gas Corridor’ ging meteen de hoogte in. Reden genoeg in elk geval voor EU-Commissaris voor energie Oettinger om de zaak dringend aan te pakken. Dat hij zich hierbij liet assisteren door de Commissievoorzitter Barroso en niet door de Hoge Vertegenwoordiger Lady Ashton, moest de missie wellicht de grootst mogelijke glans geven om de betrokken heersers gunstig te stemmen en mogelijke investeerders te lokken.
Juni vorig jaar had Azerbeidzjan inderdaad een overeenkomst getekend met Turkije. Het document herziet de prijs die Azerbeidzjan aan Turkije aanrekent en regelt de hoeveelheden plus de prijs van gas afkomstig van het gasveld Sah Deniz-II waarvan de ontginning begint in 2017. Ook werd er de commissie afgesproken die Turkije zal aanrekenen voor de transfer van gas richting Europa. Hiermee werd een belangrijk obstakel uit de weg geruimd dat tot dan de verdere ontwikkeling van de zuidelijke gastoevoerprojecten van de Europese Unie had verhinderd.
In november 2010 tekenden Turkije en Turkmenistan eveneens een akkoord over gastoevoer en -doorvoer. Tijdens de 15de internationale Oil & Gas Conference van 18 november 2010 in Ashgabat, de hoofdstad van Turkmenistan, verkondigde de vice-premier van het land en gewezen hoofd van Turkmengaz, dat het Westen zich geen zorgen moet maken. “We kunnen meer gas leveren dan het Nabucco-project wellicht aan zal kunnen”.
Op basis van deze evoluties hoopte de EU-Commissie de tijd rijp om nieuwe stappen te zetten. In Azerbeidzjan liep alles op wieltjes. President Ilham Aliyev van Azerbeidzjan en Commissievoorzitter Barroso tekenden een overeenkomst die Azerbeidzjan een rol toebedeelt als substantiële leverancier en tussenschakel vor de ‘Zuidelijke Gas Corridor’. Het betreft dus niet alleen de ontginning van het Azeiri-gasveld Shah Deniz-II maar ook de potentieel cruciale rol die het land kan spelen als transitcentrum voor Turkmeens, Oezbeeks, en op lange termijn Kazaks aardgas. Barroso zag hierin de weg naar de realisering van de energiezekerheid voor de Europese consumenten en economie. Hij deed een oproep aan de investeerders alles in het werk te stellen om de tijdige ontsluiting van dit gas te kunnen realiseren.
In Turkmenistan leek het eerder dat het schaakspel nog maar pas begonnen is. Het kwam niet tot een document met verklaringen of engagementen dat Turkmenistan een structurele partner wil of zal zijn voor gasleveringen aan Europa. Wellicht kunnen de november-verklaringen van Ashgabat gezien worden als een zet om de eigen positie van Turkmenistan te versterken op het geostrategische schaakbord van de energiegrondstoffen. De wrevel over de Russische gasimport-onderbrekingen vorig jaar is blijkbaar nog niet helemaal weg bij de Turkmenen. Bovendien wil China niet dat er nog veel nieuwe klanten bijkomen – lees concurrenten – om het Turkmeense gas te kopen zolang Peking niet de praktische garantie heeft dat de gaspijplijn naar China op volle toeren draait. Dat geldt evenzeer voor India dat via de TAPI-lijn hoopt bevoorraad te worden. Inderdaad op 11 december 2010 werd er hierover een intergouvernementeel akkoord getekend tussen Turkmenistan, Afghanistan, Pakistan, India (TAPI) .
Het is dus nog wat vroeg om knopen door te hakken, is het gevoelen in Ashgabat. Hoe gaat men trouwens het gas naar het Westen brengen? De weg over Iran wordt door Brussel en Washington uitgesloten. Dus moet het via de Kaspische Zee. Er zijn echter disputen over enkele Kaspische eilanden en territoriale zones tussen Turkmenistan en Azerbeidjan. Kan er beslist worden over een pijplijn op de bodem van de Kaspische Zee zonder dat alle oeverstaten akkoord zijn: Azerbeidjan, Rusland, Kazakhstan, Turkmenistan en Iran? Wie gaat er mee betalen aan de investeringen voor een onderzeese pijpleiding? Of kiest men voor het project dat het Italiaanse ENI voorstelt: het gas gecomprimeerd per schip vervoeren van de ene kant van de Kaspische Zee naar de andere? Met dit laatste zou Rusland zich mogelijks minder in de hoek geduwd voelen?
Ongetwijfeld was de Europese Commissie zich ten volle bewust van al deze moeilijkheden. Deze reis heeft vooral de bedoeling gehad om de vaste overtuiging van de Unie te tonen dat ze door zal gaan met haar projecten over de ‘Zuidelijke Gas Corridor’ zeker met het oog op het geruststellen van de de grote olie- en gasbedrijven in de wereld. Wordt vervolgd.
(Uitpers nr. 128, 12de jg., februari 2011)
Bronnen:
internationale pers
www.ekemeuroenergy.org
