Aziatische versie van “illiberale democratie”
De kiezers van Bangladesh worden zondag 7 januari naar de stembus geroepen. Of ze gaan is een ander paar mouwen. De oppositie spreekt van de derde opeenvolgende farce, want premier Sheikh Hasina laat weinig plaats voor oppositie, vooral die van de Bangladesh National Party (BNP). Die koos ervoor niet mee te doen aan “deze farce”. Aan de verkiezingen is een campagne vol geweld voorafgegaan.
106 euro
Sheikh Hasina kan nochtans mooie cijfers voorleggen. Het inkomen per hoofd is in haar huidige regeerperiode verdrievoudigd, de 170 miljoen Bengalezen hebben het dus gemiddeld wel veel beter. Maar vooral haar autoritaire aanpak en de inflatie, rond tien percent, knagen aan haar populariteit. En gemiddelden zijn wat ze zijn, de talrijke arbeiders en arbeidsters uit de textiel bekwamen in november na weken stakingen dat het minimum maandloon van 8000 taks (70 euro) naar 12.500 taks (106 euro) werd verhoogd – de eis was 23.000 taks (195 euro).
Textiel is ongeveer het enige uitvoerproduct, het enige wat buitenlandse deviezen oplevert, naast het geld dat de 14 miljoen Bengalezen uit het buitenland naar familie sturen. Dat is een zwakke economische basis, want textielproductie vergt ook heel wat invoer en vooral, de producenten zijn erg afhankelijk van hun grote buitenlandse afnemers.
Dat zijn enkele grote namen uit Europa en Noord-Amerika. Gap, Boss, H&M, Levi’s, Zara, Adidas…Al die grote klanten zeggen geroerd te zijn door de lage lonen van die arbeiders en arbeidsters. Vooral sinds de rampzalige brand in Rana Plaza, 24 april 2013, waarbij ca 1100 arbeidsters en arbeiders omkwamen, vergziorgen ze hun public relations. De buitenlandse kopers zijn wel niet zo geroerd dat ze bereid zijn fors meer te betalen, de voorbije twee jaar hebben ze hun aankoopprijzen niet verhoogd. Er is elders ook nog textiel te koop, aldus hun chantage. De ca 3.500 Bengalese ondernemingen wentelen het dan maar af op de loonkosten – nauwelijks 10 tot 13 % van hun totale kosten.
Two women
De verkiezingen zijn “A one woman show” , aldus de BNP over Sheikh Hasina duie zichzelf opvolgt. Politiek was in Bangladesh lang een “two women show”, met Sheikh Hasina en haar rivale Begum Khaleda Zia, de eerste als dochter van Mujibur Rahman die in 1971 van Oost-Pakistan een onafhankelijke staat maakte, Bangladesh. Na een bloedige oorlog met drie miljoen doden. Hij werd in 1975 vermoord. Khaleda Zia is weduwe van de in 1981 vermoorde president Ziaur Rahman. Ze werd na diens door leider van de BNP en was premier van 1991 tot 1996 en van 2001 tot 2006. Sheikh Hasina van de Awami Liga is nu premier sinds 2009 en was dat daarvoor ook al van 1996 tot 2001.
De BNP had vorig jaar geëist dat de regering zou aftreden om plaats te maken voor een “neutrale technische regering” tot aan de verkiezingen. De vorige keer dat dit gedaan is, heeft het leger ervan geprofiteerd om de macht te grijpen, aldus de Awami Liga. Dat gebeurde in 1981, waarna zowel Sheikh Hasina als Khaleda Zia campagne voerden voor het herstel van de democratische instellingen.
De BNP heeft vorige maanden massaal, met betogingen, stakingen, wegblokkades, bezettingen actie gevoerd om de premier tot aftreden te dwingen. Zij antwoordde daarop met zware repressie. Begum Khaleda Zia zit al langer vast in een zaak van corruptie, maar bijna alle andere leiders van de BNP werden opgepakt. In totaal zitten rond 10.000 militanten van de BNP nu in de gevangenis.
Repressie
Die onderdrukking van de oppositie is de jongste jaren steeds erger geworden. Human Rights Watch klaagt niet alleen over willekeurige aanhoudingen en lange straffen op twijfelachtige gronden, maar ook over folteringen en talrijke verdwijningen.
Deze week werd ook Muhammad Yunus, Nobelprijs voor de Vrede 2006, tot zes maanden gevangenis veroordeeld wegens ‘overtreding van de arbeidswetgeving’. Volgens de premier ontduikt hij belastingen.
Dat is een teer punt in Bangladesh waar het innen van belastingen erg te wensen overlaat. De belastingopbrengst is ongeveer 10% van het nationaal product, de helft van wat het in andere landen in de regio is. Daar is corruptie mee gepaard, maar het gaat vooral om de vele uitzonderingen die de overheid maakt; veel ondernemingen zouden door de scherpte concurrentie en de zware druk van de buitenlandse kopers niet in staat zijn normale belastingen te betalen. Een uitleg die de wenkbrauwen doen fronsen, maar het gevolg is alleszins dat de staatskas onvoldoende gespijsd wordt, ten bate van Zara, Adidas en de andere “bezorgde klanten”..
Er zal de komende jaren nochtans veel geld nodig zijn om de gevolgen van de klimaatwijziging aan te pakken. Door zijn ligging heeft een groot deel van Bangladesh veel weg van een spons. En die is erg kwetsbaar voor de verhoging van de zeespiegel en overstromingen in de delta.
