Azerbeidzjan heeft momenteel zijn ligging niet mee, met al die fossiele rijkdommen aan de rand van de oorlogs regio Midden Oosten. Drie grote oliezones in de Kaspische Zee liggen in Irans oogbereik. Teheran dreigt met zware vergeldingen tegen al wie de VS-Israëlische agressie steunt, en Azerbeidzjan gaat als een partner van Israël niet vrijuit. Voor Israël is Azerbeidzjan met zijn 765 km lange grens met Iran een balkon met zicht op de vijand.
Waarschuwing
Er kwamen op 5 maart reeds twee drones terecht op Nachitsjevan, de Azerbeidzjaanse strook an de overkant van Armenië. Een waarschuwing? De Azerbeidzjaanse olie- en gaswinningen in de Kaspische Zee, zijn niet zo goed beveiligd. Er is een systeem met Israëlische technologie, maar dat vormt geen echt schild. Met andere woorden, Azerbeidzjan is kwetsbaar, een aanval op zijn installaties zou de olie- en gasbevoorrading verder ontwrichten.
En dat terwijl de EU veel hoop stelt op dat gas. Commissievoorzitster Ursula Von der Leyen is de Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev al enkele keren gaan bewieroken en EU-voorzitter Antonio Costa is zopas in Bakoe op bezoek geweest om er de goede samenwerking te gaan bezegelen. Dat Alijev de oppositie monddood maakt en opsluit? Geen kwaad woord vanuit de EU daarover.
Voor Teheran is Azerbeidzjan al langer een vijand aan de grens. Alijev heeft zijn oorlogen tegen de Armeniërs vn 2020 en vooral 2023 gemakkelijk gewonnen dankzij uitgebreide militaire steun van Turkije en van Israël. Dat die twee, Turkije en Israël, hier zo nauw samenwerkten, zegt wel iets over de hypocrisie van de Turkse president Erdogan.
Israël en Tripp
Sindsdien heeft Israël de militaire banden met Bakoe verer uitgebouwd. Israël heeft bij de grens met Iran talrijke radarstations, in Bakoe heeft de Israëlische geheime dienst Mossad een centrum waar agenten voor infiltratie in Iran passeren, en er bestaat een hypothetische optie op het Israëlisch gebruik van de nieuwe vliegvelden in Füzuli en Zangilan, beide in regio’s in 2020 veroverd op de Armeniërs.
Een derde van de Azerbeidzjaanse olie gaat via de Turkse haven Ceyhan naar Israël; Azerbeidzjan koopt in Israël vooral militair materieel, waaronder drones.Daarnaast heeft Bakoe ook uitstekende relaties met de andere aanvaller, de Verenigde Staten. VS-president Donld Trump is er vorig jaar zowaar in geslaagd de leiders van Armenië en Azerbeidzjan op 8 augustus in Washington een akkoord te doen tekenen waar ook de VS beter van worden. Het voorziet onder meer in het project Tripp (Trump Route for International Peace and Prosperity), een moderne weg tussen het hoofddeel Azerbeidzjan en Nachitsjevan, dwars door Arm enië. Die Oost-West as doorkruist de Noord-Zuid tussen Iran en Rusland, de grote verliezer van Trump’s zet.
Met dat akkoord krijgen VS-ondernemingen ook zeer ruim toegang tot de regio met al haar fossiele rijkdommen. Voor Teheran is dat allemaal geen goed nieuws, de bevriende Russen hebben aan de noordgrens van Iran de duimen moeten leggen voor vijand VS die er vrij spel krijgt. Nu nog even afwachten wat de Armeniërs er bij de verkiezingen op 7 juni van denken.
Azeri
Er speelt ook nog een etnisch aspect. De grens tussen beide landen is een grens die de Azeri verdeelt. De Azeri zijn de grootste etnische minderheid van het multi-etnische Iran: tussen 10 en 23 miljoen (er zijn geen tellingen daarover,alleen schattingen) voor de 93 miljoen Iraniërs. Iran heeft een grotere Azeri bevolking dan de republiek Azerbeidzjan (10 miljoen). De Azeri zijn ook goed vertegenwoordigd in de sjiïtische hiërarchie; zoals wijlen Ali Khamenei, zelf half Azeri.
Van etnische spanningen kan men moeilijk spreken. Er waren de voorbije decennia hoogstens enkele incidenten rond gevoeligheden. Sommige Azeri manifesteerden tijdens de oorlog van 2020 tussen Armenië en Azerbeidzjan om dat laatste te steunen, iets wat snel werd onderdrukt. Iran heeft immers goede relaties met Armenië. Die manifestaties tonen wel dat er bij sommige Azeri’s een gevoel van verbondenheid met Azerbeidzjan is. Dat kan eventueel meespelen als het tot een gewapende botsing zou komen.
Alijev rouwt
Teheran heeft genoeg andere redenen om Bakoe te wantrouwen. Alijev verzekert van bij de start van deze oorlog dat zijn land absoluut buiten het gewoel wil blijven. Hij trok naar de Iraanse ambassade om het rouwregister bij de dood van de Opperste Leider Ali Khamenei te ondertekenen en wenste diens zoon succes bij zijn benoeming als opvolger.
Voor Teheran zou de verleiding wel groot kunnen zijn om de VS via Azerbeidzjan te vergelden. Met natuurlijk het risico op een escalatie waarbij Israël Azerbeidzjan niet alleen als balkon maar als een ideale aanvalsbasis gaat gebruiken.
