Wat een sprekend contrast tussen het driedaags bezoek van de Chinese president Xi Jinping aan Saoedi-Arabië en dat van VS-president Joe Biden in juli. Voor Xi werd de rode loper uitgerold, kroonprins Mohamed Ben Salman (MBS) begroette hem allerhartelijkst, terwijl Biden een zeer kil welkom kreeg. Bovendien vertrok Biden met lege handen, Xi met een pak afspraken en langlopende contracten.
‘Een historisch bezoek’, zegt Peking na die driedaagse. Vooral aan Arabische kant werd het contrast met het bezoek van Biden in de verf gezet. In Peking schreef de ‘China Daily’ dat de VS proberen China te isoleren, maar dat ze zich daarmee zelf meer en meer isoleren.
Lege en volle handen
Biden was in juli komen smeken om de olieproductie in de regio op te drijven. Dat maakte ook een beetje deel uit van zijn campagne voor de ‘midterms’, de verkiezingen in november voor het Congres. Inflatie bleek de hoofdbekommernis van de kiezers, Biden hoopte dus de prijs aan de pomp te kunnen doen dalen als de Saoedi’s en co meer zouden pompen. Helaas, de Saoedi’s en co stemden Republikein. Bij manier van spreken dan, ze beperkten vooral de olieproductie uit berekening, om de prijs op peil te houden. “Wie denken de Amerikanen wel wie ze zijn? Het gaat hier wel om onze inkomsten”, aldus de commentaren in de Golfmedia.
Xi komt niet van een kale reis thuis. Zowel de economische als de politieke relaties zijn stevig aangehaald. Niet alleen met Saoedi-Arabië, Xi ontmoette ook leiders van de 12 Arabische staten op de top China-Arabische wereld: zes Arabische landen van de Golf plus Egypte, Soedan, Marokko, Irak, Libanon en Palestina.
Uiteraard werd gesproken over olie, China betrekt iets meer dan de helft van zijn ingevoerde olie uit de Arabische Golflanden. Daarnaast ook wel een kwart uit Iran waarmee Peking vorig jaar een strategisch akkoord van 25 jaar sloot om zich van toevoer te verzekeren; China kan het zich dus veroorloven goede relaties te hebben met o.m. de Saoedi’s en toch ook nauw samen te werken met hun grote vijand Iran.
Oeigoeren wie?
Nu, dat ligt deels ook aan het in Riyad onderstreepte principe van niet-inmenging in elkaars binnenlandse aangelegenheden. Het zal Peking worst wezen dat kroonprins en sterke man MBS verantwoordelijk wordt geacht voor de gruwelijke moord in 2018 op Jamal Khashoggi. Biden had daar wel zwaar aan getild en na zijn verkiezing Saoedi-Arabië tot paria-staat verklaard. Maar het was hij die bijna als een paria werd ontvangen.
En het zal de Saoedi’s worst wezen wat er in Xinjiang met de Oeigoerse geloofsbroeders en zusters gebeurt. Kroonprins MBS sprak uitdrukkelijk steun uit aan China’s inspanningen tot deradicalisering en kantte zich tegen “elke inmenging van buitenlandse krachten in de interne aangelegenheden van China”. Foert aan mensenrechten en co. MBS is niet de enige, uit de moslimwereld komt er bijzonder weinig kritiek op China’s beleid in Xinjiang.
Het is dus makkelijker praten over zaken. Energie natuurlijk, China dat als klant langlopende garanties wil; vorig jaar sloot het Chinese staatsbedrijf Sinopec bij voorbeeld met Qatar een contract af voor de levering van gas voor de komende 27 jaar. Dat geeft meer garanties dan de ‘vrije markt’.
Niet alleen energie echter. De Saoedi’s en co hebben plannen op lange termijn voor hun economie na de olie. Tijdens Xi’s bezoek zijn op diverse terreinen, tot en met Internetgokken, 35 contracten getekend tussen Saoedische en Chinese ondernemingen. Die samenwerking is vooralsnog bescheiden, China investeerde tot nog toe meer in Iran en Israël. Maar er zijn grootse plannen, onder meer op vlak van AI (artificiële intelligentie), telecommunicatie, veiligheidssystemen en, meer en meer, defensie.
Militair
Vooral dat laatste verontrust Washington. Tot nog toe hangen de defensiesystemen van Saoedi-Arabië, de Emiraten en andere heel erg vast aan de VS-defensie. Maar de Arabische Golfregimes zijn aan het diversifiëren. Riyad heeft nu voor 4 miljard dollar Chinese militaire uitrusting aangekocht. Dat is geen gigantisch bedrag, maar wellicht slechts een aanloop. Volgens de VS helpt China de Saoedi’s bij de productie van eigen ballistische raketten.
Die Golfstaten trekken zich ook weinig aan van de Amerikaanse sanctiepolitiek. Huawei doet goede zaken aan de Golf. En ook SenseTime, op de Amerikaanse zwarte lijst omdat het wordt gebruikt om Oeigoeren in de gaten te houden, is in de Golfregio populair. SenseTime bouwt nu in Saoedi-Arabië een labo voor AI-projecten. De Verenigde Arabische Emiraten kochten van China gewapende drones, en een Chinese onderneming helpt de Saoedi’s eigen drones te ontwikkelen.
Allemaal voer voor zorgen in Washington. Dat hebben de VS aan zichzelf te danken, aldus Arabische commentatoren. De VS zijn in hun ogen gewoon onbetrouwbaar. Drie opeenvolgende presidenten zegden de rol van de VS in het Midden Oosten te willen terugschroeven, en dan zijn ze verbaasd en boos dat anderen zoeken hun plaats in te nemen… Bovendien hebben de Amerikaanse mislukkingen in Irak en Afghanistan het vertrouwen in de VS niet aangewakkerd.
Onthouding
Anderen, dat is niet alleen China. Dat is ook Rusland onder meer dat als olieproducent goed opschiet met de Saoedi’s om afspraken te maken. Ook hier volgt de regio Washington niet inzake de oorlog in Oekraïne.
Als het in de VN op stemmen aankomt, onthouden ze zich liever, zoals de Emiraten die zich in de VN-Veiligheidsraad onthielden bij de motie om de Russische agressie te veroordelen. Die Emiraten helpen trouwens nogal wat Russische oligarchen om aan de sancties tegen hen te ontsnappen. Op 11 oktober vloog emir Mohammed Ben Zayed, staatshoofd van de Emiraten, zelfs naar Sint-Petersburg om met de Russische president Poetin te gaan praten.
Dit betekent allemaal niet dat de VS in het Midden Oosten zijn uitgespeeld, verre van. Zeker voor defensie zijn de meesten nog erg afhankelijk van Washington. Maar alle regimes gaan uit eigenbelang meer hun eigen weg. Ook Israël dat ondanks de rechtse radicalisering van regering en samenleving, weet dat het een enorm gewicht behoudt in Washington. Israël dat weigert zijn technologie inzake luchtafweer ter beschikking te stellen van Oekraïne.
Het eigenbelang dicteert ook meer onderlinge samenwerking in de regio. Jarenlang was de regio verdeeld tussen enerzijds de as Qatar-Turkije (vrienden van de Moslim Broeders) en anderzijds de as Saoedi-Emiraten-Egypte. Bij de opening van de Wereldbeker Voetbal in Qatar stonden de Egyptische president Sissi en MBS broederlijk naast hun grote Qatarese vijand, nu vriend. De Turkse president Erdogan heeft MBS al eerder dit jaar omhelsd.
Niet lang geleden waren alle lieden uit dit gezelschap trouwe bondgenoten van de VS.
