In tijden van Trump en Arizona kan goed nieuws niet overboord worden gegooid. Integendeel, we hebben er dringend behoefte aan, om depressies tegen te gaan en om een hoopvol perspectief uit te stippelen.
Dat is precies wat Koen Schoors in zijn ‘Alles wordt anders … en beter’ heeft gedaan. Hij bekijkt de wereld en kijkt in zijn glazen bol, zo stelt hij het zelf, om een positief beeld te schetsen van de komende 70 jaar. Dat is immers de tijdspanne waarop hij de wereld telkens opnieuw ziet veranderen. Van het eind van de negentiende eeuw tot de tweede Wereldoorlog, van toen naar nu. En de volgende 70 jaar dus.
Dit boek, zo stelt hij, is niet gebaseerd op feiten en cijfers, maar op zijn vast geloof in hoe de wereld positief kan veranderen. We moeten de wereld zien zoals ze (sic) is en beseffen dat de markt een menselijke constructie is. Het zijn mensen die hun geschiedenis maken door te kiezen wat ze willen. Een duidelijk determinisme dus – 70 jaar – gekoppeld aan een open toekomst waarover we als samenleving beslissen.
Koen Schoors is econoom, dus hij begint met het prijssysteem. Veel kan veranderen indien we de ‘juiste’ prijzen gebruiken en rekening houden met de externaliteiten. Dat geldt voor landbouwprodukten, voor energie, voor grondstoffen, voor woningen en voor geld.
We moeten naar een circulaire economie en dus veel meer inzetten op recyclage.
De demografische transitie leidt ertoe dat we van een demografische pyramide naar een ‘zuil’ gaan en het heeft bijzonder veel voordelen als de wereldbevolking stabiliseert.
De laatste hoofdstukken tenslotte gaan over Artificiële Intelligentie. Hier wordt wel gewezen op de mogelijke negatieve toepassingen ervan, maar het komt erop aan de positieve er door te drukken.
Kortom, niets waarmee een zinnig mens het oneens kan zijn. Dit is – trumpsgewijs – allemaal een kwestie van gezond verstand.
Alleen zitten er in de diverse hoofdstukken ook wel addertjes onder het gras.
Neem het economische systeem dat met ‘juiste prijzen’ moet werken. Uiteraard, maar kan het wel? Wie beslist? Is de Washington Consensus echt ‘op sterven na dood’? Dat riedeltje gaat al minstens twintig jaar mee, maar het IMF blijft alle essentiële kenmerken ervan toepassen in het Zuiden. Het ‘dweilt de ellende’ helemaal niet weg. En is de ‘economisch onzinnige begrotingsdiscipline’ van de EU er trouwens niet ook een gevolg van?
Of neem de landbouwprijzen en de ‘plukboerderijen’. Dat is voor mensen met een auto op het platteland, zo denk ik altijd. Hoe kom je aan groenten als je 75 bent? En waarom zouden boeren dan spontaan biologisch gaan telen?
De juiste energieprijs en de circulaire economie? Nog nooit kreeg ik echter een antwoord op mijn vraag hoe de gigantische grote grondstofhoeveelheden die nodig zijn voor de energietransitie kunnen verzoend worden met het afwijzen van extractie. Deze week nog las ik in de Monde Diplomatique een verhaal over de mogelijke recyclage van batterijen van elektrische auto’s. Ook daarvoor zijn grotere hoeveelheden grondstoffen nodig dan er in zitten. En wat met de afbraak van versleten windmolens?
Het zijn slechts een paar voorbeelden van punten die ogenschijnlijk bijzonder positief overkomen, maar misschien niet helemaal doordacht zijn. Vraag het aan de bezitters van zonnepanelen die hun energie niet kwijt kunnen omdat ons netwerk te beperkt is. Of aan de reizigers die om de zoveel dagen stil staan in een defecte trein en geen gebruik kunnen maken van de ‘cloudmobiliteit’.
Theoretisch kan het allemaal, daar heeft de auteur volkomen gelijk in en het siert hem dat hij achter alles de positieve kant ziet. Weg met het doemdenken.
Alleen, zo vraag ik met een bang hartje af, wie zal zorgen voor die positieve evolutie? Daar gaat het boek niet over. ‘De mensen’, ‘de maatschappij’. In een machtsvrije riuimte?
Nogmaals, in tijden van Trump en Arizona is positief denken meer dan welkom, daarom moet dit boek gelezen worden. Maar ik vrees dat we ons tegelijk ook moeten bezig houden met een mogelijkheid dat het allemaal de verkeerde kant op gaat en dat organisaties die het verzet organiseren meer dan welkom zijn.
‘Alles moet op de schop’, aldus Koen Schoors. We moeten niet naar een ‘nihilistische hedonie’ maar naar een systeem waarin ‘mensen meer doen voor elkaar’. Een beetje bang maakt het me wel.
