Koloniaal Congo: een uitstekend naslagwerk

Facebooktwittergoogle_plusmail

Ter nagedachtenis van de Congolese onafhankelijkheid verscheen bij Polis ‘Koloniaal Congo’, een bundeling van wetenschappelijke inzichten over onze oud-kolonie. Naar aanleiding van de vurige debatten over de rol (en de standbeelden) van Leopold II die vandaag woeden, werd de publicatie met enkele weken vervroegd. Het boek is een welkome gast in het licht van de discussies waarin emotie eerder dan wetenschappelijke kennis de bovenhand lijkt te hebben.

Net als een decennium geleden worden we ook vandaag weer, in het kader van zestig jaar Congolese onafhankelijkheid, overrompeld door nieuwe publicaties over Congo en de kolonisatie. Zo zagen we ‘Dochter van de Dekolonisatie’ van politicologe Nadia Nsayi al passeren, net als Peter Verlindens ‘Zwarte Trots, Witte Schaamte’. In dat rijtje past ook ‘Koloniaal Congo’, een lijvig werk met bijdragen van meer dan dertig (!) Belgische, Congolese, Duitse en Amerikaanse historici.

Met de publicatie zetten de auteurs – Idesbald Goddeeris, Amandine Lauro en Guy Vantemsche, die het boek redigeerden, voorop – voor het eerst de verschillende wetenschappelijke inzichten over koloniaal Congo op een rijtje. Dat was nodig, want in de steeds weer oplaaiende debatten (ook vandaag in de context van Black Lives Matter) horen we veel emotionele betogen die vaak te weinig op wetenschappelijke kennis gestoeld zijn. Dit boek, overzichtelijk en bondig, wil daar verandering in brengen. Zo buigt het zich over een waaier van uiteenlopende onderwerpen, van de economie en de taaldiversiteit ten tijde van de kolonisatie tot de gezondheidszorg, de wetenschap en het milieu. Elk hoofdstuk zet telkens in een tiental pagina’s de essentie van en belangrijkste inzichten in een bepaald onderwerp op een rijtje, gevolgd door een resem interessante bronnen voor de nieuwsgierige lezer die zich graag wil verdiepen.

Het feit dat elke betrokken auteur erin slaagt om de essentie van zijn/haar specialisme te vatten in slechts een tiental bladzijden (wat een opgave!), maakt van ‘Koloniaal Congo’ het perfecte naslagwerk. De kleine hoofdstukken maken de lezer vertrouwd met de belangrijkste debatten en recentste inzichten omtrent koloniaal Congo. Zo komen we via demograaf Jean-Paul Sanderson te weten dat 1 à 5 miljoen Congolezen (en niet 17 miljoen, zoals een VN-rapport over de Afrikaanse diaspora naar voren schoof) omkwamen onder het bewind van Leopold II, toont Sarah van Beurden aan dat het restitutiedebat ook al in de jaren vijftig werd gevoerd en stelt Georgi Verbeeck dat Leopold II géén genocide pleegde (hoewel zijn regime ontegenzeggelijk gewelddadig en gruwelijk was).

Eventuele oplossingen voor de discussies die vandaag woeden (denk: standbeelden, structureel racisme) hoeft de lezer echter niet te verwachten. De dikke 400 bladzijden focussen zich vooral op een feitelijke stand van zaken, en laten het oordelen over aan de lezer. Dat is natuurlijk niet verwonderlijk voor een wetenschappelijke publicatie, al missen de academici zo wel de kans om het voortouw te nemen in de lopende discussies en hun mogelijke oplossingen.

Uitzondering hierop is de Congolese historicus en linguïst Isidore Ndaywel è Nziem, die opvallend besluit dat het tijd wordt dat “de Belgische interne debatten ophouden met mee te gaan in de al te emotioneel beladen verhalen van voormalige kolonialen en van de Congolese diaspora”. Die debatten vervagen, zo meent hij, in het licht van de diepere Congolese crisis (wankele institutionele basis, de flop van de Afrikaanse Unie) en moeten dringend plaats maken voor een betere samenwerking. Daar zit natuurlijk wel iets in, al lijkt een verbeterde samenwerking een utopie zolang er geen gewaarwording is onder de Belgische bevolking. Zijn daarvoor niet net wel kritische (diaspora)stemmen nodig?

In elk geval slaagt ‘Koloniaal Congo’ erin om op een heldere en toegankelijke manier de huidige wetenschappelijke inzichten en onderzoeksresultaten over de kolonisatie hapklaar te presenteren. De vier grote constanten van het kolonialisme – geweld, racisme, economie en de drang naar creatie van de ‘Ander’ – lopen als rode draad doorheen het boek, dat zich toelegt op een rijk scala aan thema’s en onderwerpen, het ene al gekender dan het andere. Na deze publicatie hebben de voortrekkers in het Congo-debat alvast geen excuus meer om met misleidende cijfers of wankele inzichten te komen.

Koloniaal Congo. Een Geschiedenis in Vragen
Idesbald Goddeeris, Amandine Lauro, Guy Vanthemsche
Polis
431