Brexit: nu echt!

Facebooktwittergoogle_plusmail

Het V.K. heeft de Europese Unie verlaten. Deze week beginnen in Brussel de onderhandelingen met de E.U. van 27 over de toekomstige betrekkingen. Dat is bijna vier jaar nadat de Britten in een referendum de uittreding van hun land hebben goedgekeurd.

Uitpers heeft uitvoerig bericht over wat er al die tijd is gebeurd. Het meest trieste punt in dit hele verhaal is dat ondanks al het geklungel van de conservatieve partij, Labour er niet in geslaagd is een overtuigende oppositie te voeren en de verkiezingen te winnen. Boris Johnson heeft momenteel een overweldigende meerderheid die hem toelaat te doen en laten wat hij wil. Links likt zijn wonden.

De situatie ziet er niet goed uit, noch voor het V.K., noch voor de E.U.

Boris Johnson staat niet bekend om zijn loyauteit. Hij is een puur product van een establishment dat met het grootste cynisme vandaag zwart en morgen wit zegt. En wie weet, overmorgen misschien weer zwart.

Er staat veel op het spel in deze onderhandelingen.

Eenheid? Waar?

In eerste en laatste instantie de eenheid van het V.K. én van de E.U. Schotland stemde met een grote meerderheid tégen Brexit en dreigt nu met een nieuw referendum over onafhankelijkheid. Of dat kan, hangt af van Boris en of het kan gewonnen worden hangt af van wat de onderhandelingen zullen brengen.

Ook in Ierland gaan opnieuw stemmen op voor een hereniging van het eiland. Met de overwinning van Sinn Fein in de Republiek komt het punt zeker weer op tafel. De kans is weliswaar klein dat er onmiddellijk resultaat kan zijn, maar de mogelijkheid alleen al kan, samen met het onduidelijk statuut van de grens op het eiland, tot een nieuwe opflakkering van geweld leiden.

Ook de E.U. knijpt de billen dicht. De politieke verschillen tussen de kernlanden Frankrijk en Duitsland, het misprijzen waarmee de Scandinavische landen naar het Zuiden – Italië, Spanje, Griekenland … – kijken, de manier waarop in Midden-Europa met de rechtsstaat wordt omgesprongen, alles wijst erop dat de E.U. bijzonder zwak staat. Dat de eenheid in deze onderhandelingen kan worden bewaard, is verre van zeker. Bovendien is de verdeeldheid nu al groot t.a.v. de komende meerjarenbegroting.

Vis, banken en het ‘level-playing field’

Het meest voor de hand liggende onderhandelingsitem is uiteraard het handelsregime dat zal gelden voor het V.K. en de E.U. De E.U. is bereid af te zien van tarieven en quota, en dus alles ongewijzigd te laten, maar wil wel dat het V.K. dan vastlegt het ‘level-playing field’ te bewaren, dat is, geen dumping op het vlak van sociale rechten, normen voor landbouwproducten en milieu. Het is de grootste angst van de E.U., een concurrent als buur te krijgen die dank zij lagere normen goedkoop kan produceren.

Het lijkt wat ironisch dat het V.K. de E.U. zou verlaten om dan precies dezelfde regels toe te passen. De kans is dus bijzonder klein dat het lukt. En als het niet lukt, tja, dan zegt Boris gewoon nee, dank U wel, we zijn weg. Geen deal.

Een even groot probleem is het feit dat Boris al heeft gezegd geen controles te willen voor de handel tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië. Wacht even, Noord-Ierland zit wél in de douane-unie en het V.K. niet. En er zou geen harde grens tussen Noord-Ierland en de Republiek komen … Dit betekent, kortweg, het einde van de interne markt. Goederen kunnen het V.K. binnenkomen en dan ongehinderd de E.U…. welkom chloorkippen.

In de visserijsector staat er veel op het spel voor de Europese vissers die nu grotendeels leven van hun vangsten in Britse wateren. Hier wil Boris jaarlijks onderhandelen, wat de Europeanen helemaal niet goed uitkomt.

In de financiële sector is het V.K. dan weer vragende partij. De E.U. zegt niet a priori neen tegen alle equivalentie die nodig zou zijn, maar wil wel dat de akkoorden unilateraal opzegbaar zijn op 30 dagen.

Koffiedik kijken

De onderhandelingsmandaten van beide partijen zijn bekend. En in het uittredingsverdrag zegt het V.K. zich stevig vast te pinnen op dat leving-playing field. Niemand gelooft echter dat Boris daar enige waarde aan hecht.

Het worden dus boeiende maanden, en niemand durft te zeggen dat er zeker een akkoord uit de bus komt. Johnson wil de transitieperiode geenszins verlengen, zo stelde hij, dus eind van dit jaar moet alles beklonken zijn, met of zonder akkoord.

Iedereen is het er over eens dat een ‘no deal’ zware economische kosten zal vergen. Volgens ‘Businessinsider’ zou het V.K. trouwens nu al, enkel door een daling van de groei, meer verloren hebben dat het op 47 jaar tijd aan de E.U. heeft betaald. Dat lijkt misschien overdreven, maar het is een cijfer dat indruk maakt.

Ik heb de afgelopen jaren nooit een standpunt ingenomen voor of tegen Brexit, gewoon omdat ik het niet wist. Blij dat de storende Britten weg waren, jawel, maar angstig om wat het economisch kan betekenen.

Vandaag wordt die angst nog versterkt. Want het nationalisme dat Johnson verdedigt, ‘soevereiniteit! -, in het kielzog van Trump, kan nooit positieve gevolgen hebben. Het moet worden opgeteld bij het groeiend racisme in het V.K., zodat de premier een interne vijand – de migranten – én een externe vijand – de E.U. – heeft om al zijn dwaze grillen te verantwoorden.

Dit gaat niet de goede kant op, zodat ik vandaag jandorie moet pleiten voor een goed akkoord tussen de E.U. en het V.K. Afijn, mocht er nog wat te redden zijn, wat al lang niet zeker is. Het blijft koffiedik kijken.

 

Francine Mestrum is doctor in de sociale wetenschappen en doet onderzoek naar sociale rechtvaardigheid, ontwikkeling en samenwerking, armoede, ongelijkheid en mondialisering. Zij is voorzitter van het mondiale netwerk van Global Social Justice (www.globalsocialjustice.eu) en werkt momenteel aan een project voor ‘social commons’ (www.socialcommons.eu ) voor een transformatieve en universele sociale bescherming.