Brood en rozen: over klasse en identiteit

Facebooktwittergoogle_plusmail

Links is dood. De oorzaak? Identiteitspolitiek, zo klinkt langs alle kanten. Politici aan de rechter- en linkerzijde spreken van een identitair afleidingstheater waarbij “minderheden”, van zwarte antiracisten tot transgenders, de aandacht naar zich toe zouden trekken. Die wedloop van gekrenkte identiteiten zou haaks staan op de nationale, algemene belangen die aan de grondslag liggen van de democratie. Anja Meulenbelt, kopstuk van het feminisme en oud-parlementslid van het Nederlandse SP, wijdde er een heel boek aan dat weliswaar zeer treffend is, maar er niet in slaagt met echte oplossingen te komen.

Identiteitspolitiek, het is een term die de gemoederen hoog doet oplaaien, en dan vooral bij onze noorderburen. Politici, journalisten en opiniemakers slaan er de bevolking haast mee dood. Het uitgangspunt is veelal: de minderheidsgroepen zijn de oorzaak van alle problemen. Rechts schildert het fenomeen af als slachtofferdenken, links ziet het dan weer als de oorzaak van de linkse versplintering. En Meulenbelt? Zij gooit de term het liefst meteen de vuilbak in.

Er is geen klassenstrijd zonder aandacht voor zaken als racisme en feminisme, en er is geen strijd voor minderheden zonder het verzet tegen kapitalisme. Met die hoofdgedachte drukt ze meteen het of-ofdenken (óf klassenstrijd, óf identiteitspolitiek) de kop in en bepleit ze de een verzoening tussen beiden. Mogelijkheid tot verandering kan namelijk alleen als er een collectief verzet komt, stelt ze.

Om de lezer dat te doen inzien, wijdt Meulenbelt het eerste deel van het boek aan klasse, kleur en sekse, en dan vooral de verbanden en raakpunten tussen de drie. Identiteit is complex, en links moet er zijn voor zowel de mensen die actief zijn in de klassenstrijd als zij die strijden vanuit “identiteitspolitiek”. Dat klinkt allemaal natuurlijk goed en logisch, maar er worden bitter weinig concrete ideeën op tafel gelegd om het daadwerkelijk te doen gebeuren.

Daarnaast zwijgt de auteur in alle talen over het linkse falen. De besproken versplintering is slechts het topje van de ijsberg: de impasse komt vooral door een gebrek aan organisatie en overkoepeling die alle mensen samenbrengt. Iets waar nauwelijks een woord over gerept wordt. Ook een grondige analyse over het wantrouwen in links, wat toch bijzonder belangrijk is als we een nieuw links front willen vormen, blijft uit.

‘Brood en Rozen’ is een belangrijke aanzet voor discussies over klasse, kleur en sekse die dringend gevoerd moeten worden op de linkerflank. De huidige verrechtsing zal enkel bestreden kunnen worden door een sterk links dat er is voor élke “minderheidsgroep”, van blank en kapitalistisch tot zwart en feministisch. Het boek is tevens een frisse, goed leesbare inleiding tot de gedachten en overtuigingen van links, daar Meulenbelt de belangrijkste punten kort en bondig uiteenzet. Desalniettemin laat de auteur verschillende belangrijke steken vallen en raakt  ze niet aan eventuele toekomstperspectieven. Hoe kan links zich nu echt efficiënt verenigen? Hoe kan links weer een internationaal front vormen? Wat gebeurt er als een verenigd links het  kapitalisme omver werpt? Wat zijn de alternatieven? Het zijn allemaal vragen die onbeantwoord blijven.

Brood en rozen, over klasse en identiteit Boek omslag Brood en rozen, over klasse en identiteit
Anja Meulenbelt
EPO
2019
239 blz.
9789462671591