Een goed programma is niet genoeg

Foto: Francine Mestrum
Facebooktwittergoogle_plusmail

Het is nog veel te vroeg voor een analyse van de Britse verkiezingen. Maar de trend van het resultaat is bekend: een klinkende overwinning voor Boris Johnson, een vernederende afgang voor Jeremy Corbyn.

De schuld van de media! Ja, het klopt dat Corbyn op niet veel mededogen laat staan steun mocht rekenen het afgelopen jaar. Door het slijk gehaald, beschuldigd van anti-semitisme, je moest er echt in geloven en de alternatieve pers lezen om te begrijpen hoe goed doordacht het Labour manifesto was.

Toch zou het doodjammer zijn mocht de linkerzijde eens te meer niet verder willen kijken dan dit. Waarom kiezen mensen ‘tegen hun klassebelangen in’ voor Boris Johnson? Waarom kiezen ze voor Jair Bolsonaro? Voor Donald Trump?

Media, Blairites …

Labour is een huis met vele kamers en daarom niet makkelijk te leiden. Van bij zijn verkiezing als voorzitter was er een harde oppositie binnen de partij tégen Jeremy Corbyn. Van grote soepelheid getuigt de man bovendien niet, dus het stigma dat hij van meet af aan heeft meegekregen bleef aan hem plakken. Hij was radikaal links, tégen kernwapens, tégen de politiek van Israël, tégen neoliberale privatiseringen, en ga zo maar door. Alles wat de man geliefd maakte bij zijn jonge en enthousiaste achterban leverde hem erg veel modder en slijk op in de media. En vooral veel leugens. Die media hebben zonder meer een rol gespeeld in dit erg slechte verkiezingsresultaat. Het aantrekkelijke verkiezingsmanifest van Labour kon niet op tegen zoveel tegenwind.

Toch is hiermee niet alles gezegd. Het zou goed zijn mocht de Europese linkerzijde, want het gaat helaas niet enkel om wat er in het V.K. gebeurt, willen nadenken over enkele strategische pijnpunten.

Hoe is het mogelijk dat drie jaar lang, sinds het Brexit referendum, met het hopeloze geknoei van de conservatieve regering, de oppositie er niet in geslaagd is een krachtige en overtuigende tegenstem te laten horen?

Het referendum

Corbyn was helaas al veel van zijn aantrekkingskracht verloren door de campagne voor het Brexit referendum drie jaar geleden. Door zijn achterban overtuigd van een ‘remain’ stem, voerde hij op een bijzonder ongeloofwaardige manier campagne om in de Europese Unie te blijven. Men wist het, hij wilde de EU liever verlaten, maar kon dat niet zeggen. De partij is verdeeld, met een meerderheid van parlementsleden en partijleden tégen een Brexit, maar een meerderheid van de kiezers vóór een Brexit.

Op geen enkel ogenblik is de partij erin geslaagd op zoek te gaan naar een compromis. Het resultaat was dat Corbyn gewoon geen heldere boodschap had tijdens deze jongste campagne en hard geprobeerd heeft elk debat over Brexit te vermijden.

Men kan begrip opbrengen voor de moeilijke evenwichtsoefening, maar zuiver strategisch bekeken was het oerdom. Boris Johnson kon uitpakken met een ‘get Brexit done’ en dat ging erin als zoete koek bij een publiek dat deze discussie kotsbeu is. Voor of tegen Brexit, toch niet opnieuw gaan onderhandelen en opnieuw een referendum, zoals Labour voorstelde? Na drie jaar hopeloos gekibbel in het Lagerhuis, willen de mensen niets meer over het thema horen. Een heldere boodschap van Labour, in welke richting ook, had veel kunnen goedmaken. Deze onduidelijkheid heeft Corbyn de das omgedaan.

Controversieel

Corbyn was altijd een controversieel figuur in de Britse politiek. Dat de rechterzijde hem niet lust is niet meer dan normaal. Dat de pseudo-linkse Blairites hem liever zien verdwijnen is ook normaal. Maar er is meer.

Toen in het voorjaar sprake was van een vertrouwensstemming tégen Theresa May, had Labour met de liberaal-democraten een alliantie kunnen vormen. Corbyn zou eventjes premier zijn geworden, en nieuwe verkiezingen zouden duidelijkheid brengen over hoe het verder moest. Alleen, de figuur van Corbyn was er voor de liberaal-democraten te veel aan. Met iemand anders van Labour was het wellicht gelukt, maar niet met Jeremy. Op dat ogenblik werd glashelder hoe Corbyn in de weg stond van een overwinning voor Labour. Hoe sympathiek we hem ook mogen vinden, hoe zeer we ook mogen overtuigd zijn van de relevantie van zijn programma, opnieuw strategisch bekeken, had hij toen moeten opstappen en plaats maken voor iemand anders die wél aanvaardbaar was. Hij had deze vernedering kunnen vermijden.

Dat zijn geen makkelijke beslissingen, zeker niet, maar soms moet je als politiek leider een stap opzij kunnen zetten in het belang van de partij.

Het probleem is dat de radikaal linkerzijde er – terecht – van overtuigd is het beste programma te hebben, maar als je weet met zo’n programma geen verkiezingen te kunnen winnen, dan moet je misschien even nadenken over wat je kan veranderen, over welke leiders wél goed in de markt liggen, over welke programmapunten kunnen bijgestuurd worden.

Dat is niet gebeurd, en dat is doodjammer. Daarom moet gehoopt worden dat dit verkiezingsresultaat tot een grondige analyse leidt van wat er is fout gelopen. Dit artikel is niet meer dan een eerste aanzet er toe.

Een rechtse ramp

Want laat ons wel wezen. De grote meerderheid die Boris Johnson wellicht bevestigd ziet is een regelrechte ramp voor het V.K., voor de Europese Unie en voor de Europese linkerzijde. Johnson is volkomen onbetrouwbaar en de kans is groot dat er eind 2020 een no-deal-Brexit uit de bus komt. De gevolgen daarvan zijn niet te overzien, zeker wanneer de conservatieven een competitief sociaal en belastingbeleid gaan voeren, tégen de Europese Unie.

Maar de grootste slachtoffers van deze verkiezingsuitslag zijn uiteraard de mensen in het Verenigd Koninkrijk. De kans is inderdaad groot dat de nationale gezondheidsdienst wordt uitgekleed, dat het sociaal beleid wordt afgebouwd, dat migranten het hard te verduren krijgen.

Hoeveel films zal Ken Loach nog kunnen maken?

 

Francine Mestrum is doctor in de sociale wetenschappen en doet onderzoek naar sociale rechtvaardigheid, ontwikkeling en samenwerking, armoede, ongelijkheid en mondialisering. Zij is voorzitter van het mondiale netwerk van Global Social Justice (www.globalsocialjustice.eu) en werkt momenteel aan een project voor ‘social commons’ (www.socialcommons.eu ) voor een transformatieve en universele sociale bescherming.