Het Europese spel

Facebooktwittergoogle_plusmail

Toegegeven, het was een overtuigende, goed gebrachte speech, die van Ursula von der Leyen in het Europees Parlement op dinsdag ochtend 16 juli. En het heeft geholpen. Weliswaar met de hakken over de sloot, 383 stemmen zijn er 9 meer dan vereist, maar toch, zij wordt de nieuwe voorzitster van de Europese Commissie.

De afgelopen week had Mevrouw von der Leyen gesprekken gevoerd met het bureau van het Parlement en met verschillende fracties. Echt overtuigd had ze niet. Misschien kan dat ook niet verbazen en het is inderdaad haar grootste zwakte: ze is niet vertrouwd met de Europese thema’s, ze weet niet om te gaan met de zo typische gewoonten van het Europees Parlement, kortom, ze kent haar dossier nog niet.

Ze heeft op die ene week wel erg veel geleerd en haar speech werd herhaaldelijk onderbroken door gematigd of daverend applaus.

Oordeel zelf: een speech in drie talen, hoewel dat helemaal niet hoeft en misschien niet zo verstandig was, een vrouw aan het hoofd van de Commissie met een verwijzing naar de eerste voorzitter van het Europees Parlement, Simone Veil, en redelijk juiste opsomming van de grote thema’s waar de EU oplossingen moet zien te vinden: mondialisering, klimaat, digitale revolutie, vergrijzing. De EU, zo stelde ze, staat voor multilateralisme, rechtvaardige en op regels gebaseerde handel.

Ze had een zakvol met zoets uit te delen: De EU wordt het eerste klimaatneutrale continent tegen 2050, ze wil in haar eerste honderd dagen een ‘Green Deal for Europe’ uitwerken. Ze wil een bindende klimaatwet en van de Europese Investeringsbank, een klimaatbank maken. Daarnaast wil ze een bijzonder fonds voor een rechtvaardige transitie.
Ze wil de semesterprocedure zo aanpakken dat de duurzame ontwikkelingsdoelen gehaald worden, een rechtvaardige fiscaliteit, ook voor de digitale multinationals.
Ze wil werken aan een minimumloon en aan een herverzekering voor werkloosheidsuitkeringen, twee punten die al lang op de agenda staan. Haar uitgangspunt zijn collectieve onderhandelingen met vakbonden. Ze wil werken aan de jeugdgarantie, een kindgarantie en de strijd tegen armoede en daarvoor middelen inschrijven in de meerjarenbegroting.
Ze wil gendergelijkheid in de samenstelling van de Europese Commissie.
Ze beloofde de principes van de rechtsstaat te garanderen, zonder compromissen, een verwijzing naar Polen en Hongarije, en daarvoor een bijzonder instrument in het leven roepen.

Veel applaus kwam er voor haar verklaring dat het een plicht is mensen op zee te redden en dat de waardigheid van alle mensen gerespecteerd moet worden. Ze wil het asielrecht moderniseren en werken aan humanitaire corridors, samen met de VN. Frontex zal sneller worden uitgebouwd en ze wil werken aan de ontwikkeling van de landen van herkomst. Er is solidariteit nodig in de EU, zo beklemtoonde ze.

Nog meer applaus kwam er voor haar stelling dat het buitenlands beleid met een gekwalificeerde meerderheid zou moeten gevoerd worden in de Raad, zodat ‘Europa’ sterker naar voren kan komen.

Voor Brexit, wat ze zei te betreuren, wil ze zo nodig meer tijd uit trekken.
Ze wil een conferentie die drie jaar kan duren en in 2020 van start kan gaan om na te denken over de procedures binnen de EU, het systeem van de Spitzenkandidaten b.v. Dit was de belofte aan Verhofstadt. Ze wil een wetgevend voorstel indienen om het Europees Parlement initiatiefrecht te geven. Daverend applaus uiteraard.

Maar wat kan ze doen?

De fractievoorzitters die op de speech konden reageren hadden er uiteraard meteen ook de zwakke punten uitgehaald, en die zijn er wel degelijk.

Er kwam geen woord over het landbouwbeleid, toch wel belangrijk voor de milieukwestie. Een nieuw kader voor asiel en migratie helpt niet als de Lidstaten niet willen samenwerken. Er zijn veel beloften, maar waar blijven de garanties? De fiscaliteit moet grondig hervormd worden. En wat zijn we met een moedig klimaatbeleid als terzelfdertijd een handelsakkoord met Mercosur wordt afgesproken, waar Bolsonaro de ontbossing legaal maakt?

Ook het monetair en begrotingsbeleid ontbrak volledig, aan het neoliberale beleid zal dus weinig veranderen, ook al had de spreker voor de extreem-rechtse fractie en Nigel Farage het respectievelijk over ‘socialistische centralisering’ en de aanmaak van een ‘communistische staat die alles controleert’. U mag nu een Europees leger maken, zei Farage, U heeft Brexit zo ook populairder gemaakt.

Von der Leyen had in eerste instantie weinig antwoorden op al die opmerkingen en het leidt geen twijfel dat dit opnieuw in haar nadeel speelt. We hebben Sassoli verkozen tot parlementsvoorzitter, zo zei de spreker van de EVP, wij verwachten nu dat de sociaal-democraten ook onze kandidaat als Commissievoorzitter aanvaarden.
Het grote punt is natuurlijk dat ze wel een en ander kan beloven wat ze zelf kan doen, zaken waar ze initiatieven voor kan nemen, maar dat de verwezenlijking ervan nog altijd in handen van de Raad blijft liggen. Zegt die nee, dan blijft het nee en kan alles weer ingepakt worden.

In die zin is zo’n introductiespeech niet meer dan een spel. De leden van het Parlement kunnen de kandidaat-voorzitter beoordelen, zien of ze voldoende assertief uit de hoek komt, of kan verwacht worden dat ze haar ‘mannetje’ zal staan tegenover de Raad. Mijn indruk is dat ze daarin wel is geslaagd. De vele tegenstemmen zijn m.i. dan ook in eerste instantie gericht tot de Raad die de hele procedure overboord gooide. Christen-democraten, sociaal-democraten en liberalen, de drie grote fracties, tellen samen 442 parlementsleden. Von der Leyen kreeg kennelijk de steun van het Poolse PiS en van de Italiaanse M5S. Het betekent dat relatief grote delen van die drie groten hebben tegengestemd.

Wat had een afwijzing van de kandidaat kunnen opleveren? Wat als de Raad over een maand een slechtere kandidaat of, stel je voor, dezelfde kandidaat voorstelt? In dat geval had het Parlement op de knieën gemoeten. Wie geen ‘plan B’ heeft, is best voorzichtig.

Het EP, dat in de driehoek Raad-Commissie-Parlement de zwakste schakel is, probeert altijd het laken naar zich toe te trekken om zijn macht uit te breiden, soms lukt dat, soms lukt dat niet.

Een schaduw over dit verhaal dat goed is afgelopen, is dat het Parlement de Commissievoorzitter kiest met geheime stemming. Dat heeft wel het voordeel dat sommigen die nu hard roepen tegen haar heimelijk toch voor haar kunnen stemmen. Na de speech van deze ochtend, is het trouwens moeilijk om dat niet te doen, tenzij men openlijk streeft naar een institutionele crisis.

Men kan zich trouwens afvragen of er al geen afspraken waren gemaakt. Misschien wist Ursula wel dat ze het zou halen. Ze gaf haar ontslag als minister van defensie en Juncker’s secretaris-generaal bij de Commissie, de controversiële Martin Selmayer kondigde nog voor de stemming zijn ontslag aan…

Von der Leyen kan nu beginnen aan het samenstellen van haar Commissie. Dat wordt nog boeiend en de gekste verhalen doen al de ronde. Toch maar even wachten. Want men kan niet zeggen dat ze met een sterk mandaat aan haar opdracht kan beginnen.

Francine Mestrum is doctor in de sociale wetenschappen en doet onderzoek naar sociale rechtvaardigheid, ontwikkeling en samenwerking, armoede, ongelijkheid en mondialisering. Zij is voorzitter van het mondiale netwerk van Global Social Justice (www.globalsocialjustice.eu) en werkt momenteel aan een project voor ‘social commons’ (www.socialcommons.eu ) voor een transformatieve en universele sociale bescherming.