Mexico vs Mexico

foto Alfaro Galan
Facebooktwittergoogle_plusmail

De klinkende verkiezingsoverwinning van Andres Manuel Lopez Obrador in Mexico betekent zonder meer een mijlpaal in de geschiedenis van het land. Voor het eerst sinds … nee, gewoon voor het eerst is het een linkse kandidaat die de presidentsverkiezingen won, zeer waarschijnlijk ook een meerderheid haalt in de twee wetgevende kamers en bovendien heeft gewonnen in de ‘deelstaat’ van Mexico City.

Definitieve cijfers zijn er nog lang niet. Maar “AMLO” haalde om en bij de 53 % van de stemmen. De participatiegraad lag voor Mexico bijzonder hoog op 62,5 %. In zijn eerste toespraak, vannacht op de grote ‘zócalo’ van de hoofdstad, beloofde hij te streven naar verzoening, geen loze belofte in een erg gepolariseerd land. Vandaar dat we met en kwinkslag naar het voetbal en de nakende Mexico-Brazilië wedstrijd rustig mogen zeggen dat Mexico een strijd met zichzelf zal moeten aangaan. Het wordt de ‘mafia van de macht’, zoals AMLO ze noemt, tegen een meerderheid van de bevolking die snakt naar verandering, rechtvaardigheid en vrede.

Pragmatisme en ervaring

Lopez Obrador had verzoenende woorden voor iedereen: de Bank van Mexico blijft autonoom, er wordt niet geraakt aan de vrijheid van ondernemen, zomin als aan de vrijheid van vereniging en het recht op vrije meningsuiting. Er wordt verder gestreefd naar financiële en begrotingsstabiliteit. De overheidsinvesteringen worden opgetrokken en de interne markt wordt versterkt om te streven naar voedselsoevereiniteit. De Staat moet er zijn voor iedereen en wie wil emigreren moet dat doen met zin en overtuiging, niet uit noodzaak. Er gaat bijzondere aandacht naar de inheemse en armste bevolking van het land, AMLO wil ten strijde trekken tegen corruptie, geweld en armoede en wil streven naar relaties van wederzijds respect met de Verenigde Staten.

Wie denkt dat met Lopez Obrador een nieuwe ‘Chavez’ is opgestaan in Latijns Amerika is er aan voor de moeite. Mexico kan moeilijk vergeleken worden met andere landen op het continent, de politieke en sociale verhoudingen liggen  er ook anders. AMLO is bovendien een man met bestuurservaring, hij was zes jaar lang burgemeester van Mexico Stad. Zijn programma is ook niet ‘populistisch’ zoals de oppositie hem graag afschildert. Wel wil hij de nationale soevereiniteit voor zover als mogelijk herstellen. Hij zal niet raken aan de energiehervormingen (de liberalisering van de aardoliesector), maar wil wel de binnenlandse productie promoten.

Dit waren de derde presidentsverkiezingen voor Lopez Obrador, net zoals Lula in Brazilië heeft hij geleerd dat je slechts kan winnen door pragmatisch te zijn en vooral geen vijanden te maken. Vandaar de verzoenende taal meteen na zijn overwining. Niet alleen had AMLO diverse mensen van zowel de PRI als de PAN (voor een overzicht van partijen en kandidaten, zie mijn vorig artikel) in zijn campagneteam opgenomen, er wordt vermoedt dat er al akkoorden met de huidige president zijn afgesloten voor de niet-vervolging van Pena Nieto en sommige van zijn naaste medewerkers.

Uiteraard zal dit pragmatisme gevolgen hebben voor het beleid dat kan gevoerd worden. Maar de taak is, zo immens groot dat een paar dossiers minder het verschil niet zullen maken. Per slot van rekening gaat het over de toekomst. Zal hij erin slagen de corruptie in te dijken bij toekomstige overheidsopdrachten? Zal hij erin slagen de nu al uit de hand aan het lopende corruptie bij de bouw van de nieuwe luchthaven aan te pakken? De regeringsperiode van Pena Nieto was bijzonder rijk aan schandalen, als AMLO’s macht om een beleid te voeren afhangt van het laten verdwijnen van enkele pijnlijke dossiers, dan is er wellicht ook weinig keuze. Het is in Mexico té makkelijk om een vroegtijdig eind te maken aan elke beloftevolle carrière die grote belangen bedreigt.

Geweld en corruptie

Eenzelfde uitdaging zal er zijn in de aanpak van het geweld. Sinds twaalf jaar, met het aantreden van PAN-president Felipe Calderón heeft het leger macht gekregen om te interveniëren in de binnenlandse veiligheid, zogenaamd om de oorlog tegen de drugshandel te voeren. Het resultaat was enkel meer en meer geweld. Die macht van het leger werd enkele maanden geleden bij wet verankerd, zodat AMLO zonder meer ook daar in een keurslijf wordt gedrukt. Hoe strak het is zal meteen duidelijk worden mocht AMLO het onderzoek heropenen naar de 43 verdwenen studenten van Ayotzinapa. Naar alle waarschijnlijkheid was het leger bij die gruweldaden betrokken.

Geweld en corruptie mogen in Mexico zware en alledaagse problemen zijn, ze uitroeien wordt geen lachertje en het is weinig waarschijnlijk dat het echt zal lukken. Het kan  een groot succes worden genoemd als AMLO deze strijd zelf overleeft en enigermate kan indijken. Er liggen voorstellen op tafel, het wordt voorzichtig aftasten wat kan en wat niet kan.

Er zijn nog twee andere dossiers die erg omzichtig moeten aangepakt worden. De sociale situatie is ronduit schandelijk voor het rijke land dat Mexico is, de minimumlonen worden opgetrokken worden, de sociale uitkeringen en de openbare diensten moeten verbeterd worden. Dit kost geld, onvermijdelijk, het zal er dus van afhangen hoe ver de bedrijfsleiders willen gaan en wat ervoor in compensatie vragen.

En Trump?

Tenslotte is er het heikele en moeilijke dossier van de relaties met de Verenigde Staten, zeg maar Trump. De migratiestromen naar het Noorden zijn sterk verminderd, maar het aantal mensen dat door Trump weer over de grens wordt gezet neemt angstwekkend toe. Er zijn in Mexico opvangstructuren om die mensen te helpen, maar werk en een goed inkomen vinden is nauwelijks mogelijk. Het kan de sociale crisis in het land nog verergeren. Want ook de vluchtelingen die wegtrekken voor het geweld in Midden-Amerika blijven meer en meer in Mexico hangen.

Tenslotte moet het vrijhandelsakkoord met de V.S. en Canada opnieuw op de onderhandelingstafel komen. Trump beloofde ermee te wachten tot na de verkiezingen, maar het kunnen nog erg pijnlijke gesprekken worden, gelet op de onvoorspelbaarheid van de president uit Noord-Amerika.

Op ethisch vlak tenslotte valt niet veel vernieuwing te verwachten. AMLO ging de verkiezingen in in coalitie met een conservatieve evangelische partij voor wie de traditionele familiewaarden voorop staan. Gelukkig is in Mexico Stad Claudia Scheinbaum verkozen, en bio-ingenieur, een progressieve en ervaren vrouw die de reputatie van de stad hoog kan houden.

Of AMLO erin zal slagen zijn beloften waar te maken, valt af te wachten. Eén ding is alvast duidelijk: er is weer hoop. De bevolking snakt naar verandering, naar vrede en rechtvaardigheid. Het land moet zichzelf een spiegel voorhouden en zijn demonen willen aanpakken. Met de steun en onder leiding van een nieuwe klasse bestuurders kan de dynamische bevolking de strijd zonder meer winnen. Er is genoeg bloed gevloeid. Een ander Mexico is mogelijk.

En ja, als Mexico het ook van Brazilië haalt, dan is het mirakel compleet.

 

Francine Mestrum is doctor in de sociale wetenschappen en doet onderzoek naar sociale rechtvaardigheid, ontwikkeling en samenwerking, armoede, ongelijkheid en mondialisering. Zij is voorzitter van het mondiale netwerk van Global Social Justice (www.globalsocialjustice.eu) en werkt momenteel aan een project voor ‘social commons’ (www.socialcommons.eu ) voor een transformatieve en universele sociale bescherming.