‘Ik stop met de strijd op de dag dat ik sterf’

Porto Alegre, 23 januari 2018. Foto:Joaquin Pinero
Facebooktwittergoogle_plusmail

Lula opnieuw veroordeeld.

Woensdag 24 januari werd ex-president Ignacio Lula da Silva van Brazilië in beroep veroordeeld voor passieve corruptie en het witwassen van geld. Zijn straf werd van 9 jaar verhoogd tot twaalf jaar. In principe kan hij dus geen kandidaat zijn bij de presidentsverkiezingen van oktober 2018. Het zal niemand verbazen dat hij ver voorop lag in de peilingen. Lula, de man van het volk, blijft onvoorstelbaar populair.

Tijdens het afgelopen week-end betoogden tienduizenden mensen (tussen veertig en zeventig duizend) in Porto Alegre om dit schandelijke politieke proces aan te klagen. Want er is geen enkel feitelijk bewijs van corruptie. Net zoals er ook voor de afzetting van president Dilma Rousseff geen bewijs van criminele feiten voorhanden waren. Deze strijd is zuiver politiek en terecht spreken de Brazilianen nu van een ‘juridische coup’.

Een appartement aan het strand

Wat zijn de feiten?

In 2004 schreef Lula, in volle openbaarheid, zich in voor de aankoop van een luxe-appartement aan het strand van Guaruja, vlakbij Sao Paulo. Enkele jaren later zag hij af van de feitelijke aankoop, geheel volgens de bepalingen van het contract.

De oppositie beweert dat het appartement eigenlijk een cadeau was van het bouwbedrijf OAS in ruil voor contracten met het staatsbedrijf Petrobras. Bewijzen zijn er niet, Lula stelt zelfs nooit de sleutels van het appartement te hebben gehad en het slechts één keer te hebben bezocht.

Toch werd hij in eerste instantie al veroordeeld wegens corruptie. Het is dat vonnis dat nu wordt bevestigd en Lula in theorie naar de gevangenis kan brengen.

Dat de beschuldiging vooral politiek geïnspireerd is mag blijken uit de vaststelling dat de rechter die deze uitspraak deed, dezelfde is als diegene die ook een leidende rol speelde in de afzetting van Dilma. Ook haar konden geen criminele feiten worden aangewreven.

De huidige president, Michel Temer, wordt ook aangeklaagd wegens corruptie, en daarvan zijn wel materiële bewijzen, maar het parlement weigerde tot tweemaal toe hem af te zetten.

Veralgemeende corruptie

Uiteraard kunnen de echte en vermeende feiten niet los gezien worden van het grote corruptieschandaal, Lava Jato genaamd, dat Brazilië nu al enkele jaren teistert. Een paar grote bonzen werden onder druk gezet of in de gevangenis gestopt om te proberen hen tegen concrete bekentenissen ook een soepele strafbehandeling te beloven. Dat lukte tot op zekere hoogte, met als gevolg corruptieschandalen in nagenoeg alle landen van Latijns Amerika. Denk aan de recente ‘vrijspraak’ van president Kuczinsky in Peru tegen de amnestie voor ex-president Fujimori.

Nu is er wellicht geen enkel land op dit continent waar géén steekpenningen betaald worden in ruil voor contracten of leningen, en dergelijke praktijken moeten uiteraard veroordeeld worden.

Wel moet ook gekeken worden naar de context waarin de rechtszaken verlopen.

Op het ogenblik dat Dilma werd aangeklaagd, was ze net voor de tweede keer verkozen, wat betekende dat Brazilië aan zijn dertiende jaar bestuur door de linkse partij van de arbeid (PT) zou beginnen. Dilma had zeker niet het charisma van Lula en haar beleid was meer dan orthodox.

Maar ze blijft links. De combinatie van de sociale gevolgen van haar economisch beleid, samen met het grote ongenoegen van de elites over de ietwat linkse koers, heeft geleid tot grote protesten. De indruk kon ontstaan dat heel Brazilië tégen Lula, Dilma en de hele PT was.

Niets is minder waar en de echte reden moet worden gezocht in het inderdaad grote ongenoegen van de elites over de geweldige sociale vooruitgang die Brazilië heeft geboekt. Niet alleen de armoede en de ongelijkheid werden terug gedrongen, de altijd gediscrimineerde zwarten hadden meer kansen gekregen. Brazilië is op die twaalf jaar tijd grondig veranderd. Het was tijd om het roer om te gooien want stel dat je naast een zwarte op het vliegtuig zit. En als hete roer niet democratisch kan omgegooid worden, dan met repressie en nieuwe vormen van staatsgrepen: via het parlement, via het gerecht.

Is het leger nog nodig?

Hoe het nu verder moet kan voorlopig niemand zeggen. Er zijn nog verdere beroepsmogelijkheden, maar er zijn ook nog meer beschuldigingen tegen Lula. Uit angst voor protest tegen het vonnis zijn de vrijheden in Porto Alegre sterk beperkt vandaag en zijn er overal patrouilles.

Het is een nieuwe situatie in Latijns Amerika, maar het wordt duidelijk, in landen als Mexico, Honduras, Peru, Argentinië, Paraguay en Brazilië dat het leger niet langer nodig is om de democratie de kop in te drukken. Hoewel, in Mexico werd voor alle veiligheid wel een wet op de ‘interne veiligheid’ uitgevaardigd, met ruime bevoegdheden voor de militairen in de samenleving.

Of: hoe het falende neoliberalisme uiteindelijk een conservatief autoritarisme veroorzaakt.

‘De strijd voor vrijheid en democratie gaat verder’, zegt Lula. ‘Verkiezingen zonder Lula zijn fraude’ zeggen de betogers.

De beurs van Sao Paulo deed het erg goed vandaag.

Francine Mestrum is doctor in de sociale wetenschappen en doet onderzoek naar sociale rechtvaardigheid, ontwikkeling en samenwerking, armoede, ongelijkheid en mondialisering. Zij is voorzitter van het mondiale netwerk van Global Social Justice (www.globalsocialjustice.eu) en werkt momenteel aan een project voor ‘social commons’ (www.socialcommons.eu ) voor een transformatieve en universele sociale bescherming.