America first versus post-Westerse wereldorde

Sergei Lavrov (creative commons)
Facebooktwittergoogle_plusmail

Voor de Veiligheidsconferentie 2017 in Munchen werd uitgekeken naar de stellingnames van de grote spelers: de VS en het America-first beleid, de reactie erop vanuit de Westerse bondgenoten en de positie van Moskou. In deze tijden van economische crisis en financiële problemen ging het op de jaarlijkse Veiligheidsconferentie in de eerste plaats over de budgettaire problemen van de NAVO. De kloof tussen de VS en Europese NAVO-lidstaten in de kostenbijdrage is groot. In 2015 gaf de VS zowat 600 miljard dollar uit voor haar defensienoden, goed voor 70% van de totale, gezamenlijke uitgaven van de alliantieleden. Europa spendeerde ongeveer 255 miljard aan militaire uitgaven.

De 2 procent norm

De NAVO is al altijd de duwkracht geweest naar forse militaire uitgaven. De vraag om minstens 2 procent van het bbp aan defensie te spenderen bestaat al lang, maar kwam in 2006 sterk op de voorgrond.  In 2014 werd de 2 procent norm officieel in de eindconclusies van de NAVO top van Newport, Wales, opgenomen. Je kan hier niet spreken over een wettelijke verbintenis, maar het is toch een politiek engagement dat niet zomaar kan opzij worden geschoven. De data tonen dat de Europese lidstaten van de alliantie zich reeds jarenlang niet aan deze afspraak houden. De gemiddelde bijdrage van de Europese lidstaten situeert zich rond de 1,1 procent. Ter vergelijking spendeerde de VS in 2008 4,67 procent van het bbp voor defensie. In 2015 nog altijd 3,37 procent, dat is ver boven de 2 procent. Washington heeft al geruime tijd kritiek op het niet naleven van de afgesproken 2 procent.
NAVO militaire uitgaven in miljarden dollar

Bedrag 1065 1077 1014 1012 966 919 844 871
Europa 27% 26% 27% 26% 27% 28% 29% 29.%
Noord

Amerika

73% 74% 73% 74% 73% 72% 71% 71%
Jaar 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

Bron: Consulting analyse dato NATO

De 28 lidstaten van de NAVO: Albanië, België, Bulgarije, Canada, Denemarken, Duitsland,Estland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, IJsland, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slovakije, Spanje, Tsjechië, Turkije, Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten

Op de conferentie in München was president Trump de onzichtbare aanwezige want hij bepaalde wel de thema’s van de gesprekken. Door zijn uitlatingen en kritiek over de verouderde NAVO, wisten vele van de aanwezige gasten en regeringsleiders op deze conferentie blijkbaar niet hoe ze met het VS-staatshoofd moesten omgaan. Hij stelt het bestaan van de NAVO op zich wel niet echt in vraag, maar hij wil maar militair solidair zijn als de lidstaten grotere budgetten aan defensie wijden. Voor Donald Trump is de NAVO een nuttig instrument voor zijn ‘America first’ beleid. Zijn stelling dat de Europese partners van de alliantie  een groter deel van de kosten moeten betalen en zijn oproep voor grotere militaire budgetten van de NAVO-leden moeten leiden tot meer bestellingen bij de de Amerikaanse wapenindustrie.

Duitsland

Angela Merkel maakte haar standpunt duidelijk zonder de VS-regering te provoceren. Merkel zet de lijn van de laatste jaren verder: de economische motor in de EU moet ook z’n verantwoordelijkheid opnemen op het internationaal toneel. Merkel benut iedere aangelegenheid om zich als een belangrijke leider van de “vrije wereld” te positioneren.

Na de implosie van de Sovjet-Unie werden de Russen niet alleen buiten de Westerse alliantie gehouden, maar breidde het Westen zijn invloedssfeer uit tot aan de Russische huisdeur. De zoektocht naar controle over de Euraziatische regio – cfr Brzezynski – heeft in de NAVO het geschikte militair instrument gevonden, lang voor er sprake was van Trump als president van de militaire supermacht, USA. De Westerse landen zien een groot belang in de Oost-Europese uitbreiding om onder meer nieuw hinterland te verwerven. Het verwerven van nieuwe productieplaatsen en afzetmarkten is mede een onderliggende drijfveer. In de geostrategische positionering tegenover China, speelt ook Rusland mee in het schaakspel.  Voor de Duitse economische grootmacht zou het militair verzekeren van de expansie onmogelijk zijn zonder de militaire NAVO. De economische Duitse macht is weliswaar groot, maar van forse betekenis als militaire macht is het nog niet. Daarnaast blijft Duitsland voor de VS en de NAVO de belangrijkste strategische militaire vazal om de troepenmacht in Europa uit te bouwen.

Europa

President Trump heeft met zijn slogan “America first” zijn trouwe Europese vazallen in een paniekstemming gebracht. Voor Ishinger, de organisator van de conferentie en wapenlobbyist, was dat een oorlogsverklaring zonder wapens die een maximale onberekenbaarheid met zich mee brengt. Het schetsen van dergelijke omgeving moet in beide mogelijke gevallen tot verder militarisering leiden. Ofwel blijft men in de NAVO nauw samenwerken en verhogen de Europese leden hun militaire budgetten zoals president Trump het wil, ofwel begint de NAVO-band te rekken en gaan de Europese staten meer hun eigen weg, wat in hun perceptie van het internationaal gebeuren niet kan zonder grotere Europese militaire slagkracht.

De Europese NAVO-bondgenoten hebben zich in hun verklaringen bereid getoond voor een faire lasten- en kostenverdeling, maar ze willen de omvang en het tempo zelf bepalen.  Dat is op zich een belofte die erg vaag blijft, maar gezien de ongunstige economische en financiële situatie van de Europese lidstaten, zal elke meeruitgave voor defensie ten koste gaan van de sociale verworvenheden van de burgers.

Rusland

Lavrov legde in zijn rede uit dat Rusland streeft naar een nieuwe “post-westerse wereldorde” waarin het Westen minder invloed heeft.
Hij verklaarde dat ieder land het recht heeft zijn beleid zelf te bepalen op basis van soevereiniteit, met respect van het volkenrecht,  het eigen belang en dat van zijn partners. Voor Lavrov is de NAVO nog altijd een instelling van de koude oorlog. Een systeem waarin vooral een “elite” van staten” de wereld wil regeren. Dat kan op lange termijn niet functioneren en houdt een gevaar in voor mogelijke conflicten. Daarom wil Moskou met de Verenigde Staten een pragmatische verhouding opbouwen. Belangrijk hiervoor is het wederzijds respect en de erkenning van de wederzijdse verantwoordelijkheid voor stabiliteit. Rusland is hiertoe bereid wanneer ook de Verenigde Staten bereid zijn.

Opvallend is dat de inhoud van de Lavrovs toespraak weinig aandacht kreeg in de westerse media.