Memoires van een onafhankelijk persmuskiet

Facebooktwittergoogle_plusmail

Het gebeurt niet zo vaak dat er na het overlijden van een journalist nog jarenlang memoires van zijn hand blijven verschijnen. Met Willem Oltmans weet je echter maar nooit, ook niet na zijn dood. Wie was die man? Paul van der Steen noemt hem een ‘onafhankelijk persmuskiet’.i

‘In bijna alles was Willem Oltmans (1925-2004) het tegendeel van de gemiddelde Nederlandse journalist. Zijn verschijning, zijn onderwerpkeuzes en het rumoer dat hij veroorzaakte weken af van de brave norm. Onberispelijk in het pak, manchetknopen in de mouwen, vaak een kekke zonnebril, zongebruind, glad geschoren en de haren strak in model.’ Met dat profiel van eeuwige dwarsligger duikt hij een groot deel van de 20ste eeuw op in heel de wereld en vaak in gezelschap van de zogenaamde groten der aarde.  Het lijvig boek dat nu uitgegeven wordt door de kleine linkse uitgeverij De Papieren Tijger uit Breda draagt als titel ‘Memoires 1985-B’ en beslaat de periode van 30 januari tot 31 december 1985. De bijlagen die bestaan uit krantenknipsels over Oltmans, maar ook uit zijn privé correspondentie, nemen bijna evenveel plaats in beslag als de memoires over die periode zelf. Uit de tekst blijkt dat de man zich als het centrum van de wereld beschouwde en dat gevoel nog eens extra cultiveerde door dagelijks zijn kleine en grote wapenfeiten in geuren en kleuren uit te schrijven.

Willem Oltmans heeft vanaf zijn eerste dagboeknotities de gebeurtenissen in zijn leven vastgelegd. Van zijn omgang met ouders en familie tot de vele vrienden en relaties die hij leerde kennen. Op basis van die dagboeken ontstonden die ‘memoires’ waarvan 1985-B deel 40 is, maar de uitgeverij en de Willem Oltmans stichting kondigen nu al aan dat er nog 36 delen van die omvang zullen verschijnen om de volledige levenscyclus van de auteur in beeld te brengen.

Is Oltmans dan zo’n belangrijke figuur dat elke letter van hem moet worden geconserveerd? Sommigen beweren dat zijn memoires te beschouwen zijn als een alternatieve geschiedschrijving van de tweede helft van de 20ste eeuw maar tot die categorie behoor ik niet. Zeker niet na lectuur van deel 40 waarin hij onder meer pocht over zijn tumultueuze televisieoptreden in het programma van Adriaan Van Dis waarin hij de presentator op zijn oltmansiaanse manier een heel arsenaal scheldwoorden naar het deftige hoofd slingerde. In dit deel reist hij ook enkele keren naar Paramaribo waar hij zich tegen een fikse vergoeding opwerpt als adviseur van Desi Bouterse in de militaire periode van Suriname. Ik heb mijzelf via enkele publicaties behoorlijk verdiept in die periode, maar de lectuur van Oltmans over zijn contacten van toen in dat land heeft me alleen geleerd dat hij iedereen tutoyeerde, maar dat leverde naar mijn smaak zeker geen ‘alternatieve geschiedschrijving’ op.

Tussen Willem Oltmans en Nederland was altijd een haat-liefdeverhouding blijven bestaan. Het absolute dieptepunt in die relatie was de affaire- Nieuw-Guinea. Tegen de zin van de Nederlandse overheid interviewde hij in 1956 Soekarno toen deze een bezoek aan Rome bracht. In 1957 bepleitte hij vanuit Jakarta de overdracht van Nieuw-Guinea. Hierdoor werd hij in Nederland als landverrader beschouwd. Hij vond geen werk meer in Nederland en moest uitwijken naar de Verenigde Staten. Vooral in de persoon van Joseph Luns, de toenmalige Nederlands minister van buitenlandse zaken, vond Oltmans een notoire tegenstander die hem op alle vlakken het leven zuur heeft gemaakt. Na het vertrek van Luns gingen de pesterijen door; ook toen Oltmans naar Zuid-Afrika was verhuisd en de Nederlandse staat had laten weten daar te willen blijven wonen. Oltmans keerde ten slotte berooid naar Nederland terug. Hij voerde een jarenlang proces tegen de Nederlandse staat, dat hij uiteindelijk won. In 2000 werd hem als vergoeding voor de door de Nederlandse Staat toegebrachte schade acht miljoen gulden belastingvrij uitgekeerd. Van dat niet onaardige bedrag kocht hij onder meer een penthouse in de Amsterdamse grachtengordel en… werd de Stichting Willem Oltmans opgericht die de erfenis van Oltmans beheert met als voornaamste doel de volledige publicatie van de mémoires. Ik vraag me af wie dat allemaal nog zal willen lezen. Ik zeker niet.

i Zie Historisch Nieuwsblad van 6/2010

Memoires 1984-B
Willem Oltmans
Papieren Tijger en Stichting Willem Oltmans
2016
9789067283212
Borgerhoutenaar Walter Lotens (°1942) noemt zich een glokale burger. Deze gepensioneerde leraar, mede-oprichter van de Actiegroep Kritisch Onderwijs (AKO), moraalwetenschapper, publicist en Latijns-Amerikawatcher schreef voor LA Chispa, een Nederlandstalig magazine over Latijns-Amerika en de Cariben, het Belgische De Reiskrant en voor de Surinaamse krant “De Ware Tijd” en nu voornamelijk voor de webzine voor internationale politiek uitpers.be, waarin hij niet alleen uitvoerig aandacht besteed aan Latijns-Amerika, maar ook aan het Antwerpse mobiliteitsdossier.