Fort Europa

fort europe - 01 600 x 423
Facebooktwittergoogle_plusmail

Zaterdag 25 september 2015. Nadine Morano is te gast In het sinds 2006 populaire en om zijn vaak hevige polemieken beruchte debatprogramma ‘On n’est pas couché’ op France2. Morano is een politica van Les Républicains, de partij van voormalig president Nicolas Sarkozy, en vooral bekend om haar controversiële en vaak domme uitspraken, genre: ‘Mij van racisme betichten terwijl juist ik vrienden van Arabische afkomst heb en mijn beste vriendin uit Tsjaad komt en dus nog zwarter dan een Arabische’ of ‘Knderen hebben niets op straat te zoeken. Ouders moeten voor hen zorgen. De ouders moeten opgepakt en gearresteerd worden’.

Tijdens het programma fietste ze zeer vlot van vluchteling via migrant, illegaal en profiteur van de sociale zekerheid naar terrorist om uit te komen bij, hoe kon het anders, de aanslag op Charlie Hebdo. Ze meende te weten dat Frankrijk ‘joods-christelijke wortels heeft en de bevolking er van het blanke ras is’. Verder wilde ze ook niet dat ‘het christendom binnenkort plaats moest maken voor de islam’. Toch wel een paar merkwaardige uitspraken in een land waar religie en staat officieel gescheiden zijn en de bevolking van overzeese departementen zoals bijvoorbeeld Martinique voor 95% van zwarte Afrikaanse origine is. Tot haar grote verwondering struikelden de dagen erop de meeste tenoren van haar eigen partij over elkaar heen in afkeurende commentaar.

Vooral dat ‘blanke ras’ was er teveel aan. Ras is in Frankrijk een beladen woord. Het werd in mei 2013 uit de grondwet geschrapt. Volgens de parlementaire verslaggever was ‘het woord ‘ras’ een afwijkend concept dat de basis vormt van de slechtste ideologieën en geen plaats heeft in onze rechtsorde’. Aan het eerste artikel van de grondwet werd een meer dan expliciet amendement toegevoegd dat stelt: ‘De Republiek bestrijdt racisme, antisemitisme en vreemdelingenhaat. Het erkent het bestaan niet van welk ras dan ook’.

Onder druk gezet door de centristen binnen zijn partij heeft voorzitter Sarkozy uiteindelijk, 3 dagen later, moeten toegeven. Nadine Morano is haar koppositie op de lijst van Les Républicains kwijt in het departement Meurthe-et-Moselle bij de regionale verkiezingen van december.

Al bij al is Nadine Morano zelf niet zo belangrijk. Feit is echter dat Morano in het openbaar zegt wat veel andere politici, niet alleen in Frankrijk trouwens, denken. De meesten pakken het iets subtieler aan. Op de extreemrechtse variant, de Hongaarse christendemocratische premier Viktor Orbán, de sociaaldemocratische president Miloš Zeman  en consoorten na dan.

Viktor Orbán, inmiddels in heel Europa beroemd en berucht, maakte een historische toespeling op het Hongarije dat tussen de vijftiende en de zeventiende eeuw geconfronteerd werd met het Ottomaanse Rijk. Alle Hongaarse kinderen leren op school over de ‘heroïsche strijd’ van de Hongaren tegen de Turkse indringers waardoor ze het christelijk Europa gered hebben van de islam. Volgens de simplistische interpretatie zou Hongarije toen die strijd alleen hebben gevoerd terwijl de strijd tegen de Turkse indringers eigenlijk een gezamenlijke internationale onderneming was. Maar dit terzijde.

Miloš Zeman beschreef reeds jaren geleden de islam als de ‘vijand van de Euro-Atlantische beschaving’. ‘Iemand een gematigde moslim noemen is als zeggen van iemand dat die een gematigde nazi is’, zei hij in 2011 in een interview met het weekblad Reflex. Vandaag spreekt hij van een ‘tsunami‘.

Viktor’s voorbeeld om Hongarije (en Europa) voor de ‘toevloed’ van migranten af te schermen met metershoge hekkens of spiraalvormige rollen prikkeldraad voorzien van zeer scherpe mesjes, ook wel ‘NATO-prikkeldraad’ genoemd, krijgt veel aandacht. Grenzen fysiek afsluiten is in Europa echter geen nieuw fenomeen van de laatste tijd.

fort europe - 02 600 x 385In de jaren 90 sloot Spanje al zijn enclaves in Marokko, Ceuta en Melilla, af. In 2012 en 2013 begonnen Griekenland en Bulgarije met de bouw van barricades op de grens met Turkije. Bulgarije kondigde aan deze te versterken en Roemenië zou ook aan het nadenken zijn over dergelijke stappen. In Frankrijk, bij Calais, is een hek geplaatst om te verhinderen dat migranten via de Kanaaltunnel Engeland proberen te bereiken. In Oekraïne, niet direct binnen de Schengenzone, werd vorig jaar begonnen met het afsluiten van de grens met Rusland en dit jaar kondigden de Baltische staten (Estland, Letland, Litouwen) aan dat ze het voorbeeld van Oekraïne zullen volgen. ‘Nog even en Europa heeft meer hekken dan tijdens de Koude Oorlog’, stelde The Economist onlangs.

Of dat veel zoden aan de dijk brengt is de vraag. Het hek aan de grens tussen Servië en Hongarije wordt omzeild via Montenegro, Bosnië-Herzegovina, Kroatië en Slovenië. Een andere route, hoe onwaarschijnlijk ook, loopt via het noorden vanuit Libanon via Moermansk in Rusland naar de grensstad Kirkenes in Noorwegen.

Hekkens en barricades op de grenzen tussen de Schengenlanden is door het akkoord niet toegelaten. Elk opgeworpen fysiek obstakel op de grens moet binnen de dag kunnen opgeruimd worden. ‘Serieuze’ en  ‘verantwoordelijke’ politici bouwen dan ook geen hekkens op hun landgrenzen maar voeren grenscontroles in. Dat mag in tijden van ‘crisis’. Als de Schengenzone zelf al niet in vraag gesteld wordt dan tenminste wel elementen van het akkoord. De ‘vluchtelingenstroom’ moet immers tegengehouden worden. ‘Vluchtelingenstroom’ of een variant daarop heeft veel kans om het woord van het jaar te worden. Het woord zelf migreert steeds meer van extreemrechts naar beschaafdr-echts, naar christen- en sociaaldemocraten.

In Frankrijk vergeleek Nicolas Sarkozy ‘de toestroom van migranten’ met een lek in een leiding en Brussel (versta de EU) met een loodgieter die voorstelt het water te verdelen in plaats van het lek te dichten. David Cameron sprak onlangs over een ‘zwerm mensen die van over de Middellandse Zee kwamen’. De Slovaakse premier Robert Fico heeft het over een Europa dat bedreigd werd door een ‘aanval’ van migranten. Als zijn land de gedwongen verdeling van de asielzoekers aanvaard, ‘dan zullen we op een dag wakker worden en 100.000 mensen uit de Arabische wereld hebben en dat is een probleem dat ik niet graag in Slowakije zou meemaken’, zei hij nog. Slowakije heeft tot nu toe aangeboden 200 vluchtelingen op te nemen. Bij voorkeur christenen. Ook de pers laat zich niet onbetuigd. In de Engelse, Franse, Duitse en andere Europese media duiken ‘vloedgolven migranten’ op. Zelfs de zo geroemde ‘neutrale’ BBC gebruikt de woorden ‘overstroming’ en ‘stroom’ als onderwerp en als werkwoord.

In België pleit NVA via Sarah Smeyers ervoor om volledig kindergeld enkel toe te kennen aan gezinnen die minstens vier van de laatste tien jaar in België gewoond hebben. ‘De vluchtelingenstroom (sic) is een feit, op deze manier willen we de sociale zekerheid voor alle Belgen blijven garanderen’. Volgens haar partijvoorzitter Bart De Wever is ‘de  realiteit’ dat migranten naar hier komen met ‘een economisch kompas’. Een kompas dat hen de weg toont naar ‘het land met de meest gunstige en toegankelijke sociale zekerheid.’ en ‘Die dode kleuter is niet onze schuld. Oorlogsvluchteling ben je tot je een grens bent overgestoken waar je niet meer voor je leven hoeft te vrezen. Voor een Syriër is dat de Turkse grens. Wie doorreist naar West-Europa, is een economische vluchteling. Dat kind is dus niet gestorven omdat zijn ouders op de vlucht waren voor geweld. Het is gestorven omdat zijn ouders op zoek gingen naar een beter leven.’ Kortom gelukszoekers, profiteurs of, zoals de minister van Buitenlandse Zaken van David Cameron’s regering hen noemt ‘plunderaars’

In Duitsland, het grote voorbeeld waar ieder Europees land zich aan moest spiegelen als het over centen gaat, ontstaan er ondertussen barsten in het beleid ten opzichte van vluchtelingen en migranten. Reeds vanaf het begin stoelt het Duitse immigratieplan op twee elementen. Het eerste is om de asielzoekers evenredig over de Europese landen te verspreiden. Het tweede is om samen te werken met de landen aan de buitengrenzen van Europa. Niet alleen met Griekenland, Hongarije of Italië maar ook met de landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Dat zou moeten resulteren in het vertragen van de toestroom van vluchtelingen en migranten naar Europa. Terzelfdertijd stelde Duitsland voor om mechanismen te creëren die ervoor moeten zorgen dat mensen die niet aan de criteria voldoen om asiel te krijgen sneller gedeporteerd worden.

fort europe - 03 311 x 285

Aanvankelijk focuste Duitsland vooral op het eerste element, effectieve hervestiging van asielzoekers. Toen de ‘vluchtelingencrisis’ uitbrak beloofde Berlijn dit jaar minstens 800.000 asielzoekers op te vangen. Tegelijkertijd vroeg het de andere EU-landen de verplichte quota van vluchtelingen te accepteren. Het plan hield niet lang stand. De financiële, politieke en maatschappelijke haalbaarheid moest opnieuw tegen het licht gehouden worden. Het aantal tegen het einde van het jaar verwachtte migranten steeg gestaag. In Duitsland zelf begon het politiek te rommelen. Duitse gemeenten en regionale overheden wilden het aantal buitenlanders dat het land ‘binnenstroomde’ verminderen. Binnen de Beierse CSU (de zusterpartij van Merkel’s regerende CDU) maar ook binnen haar eigen partij gingen stemmen op die sterk aandrongen om de ‘toestroom’ van asielzoekers een halt toe te roepen.

Angela Merkel’s ‘Wir schaffen das!’,  stuitte uiteraard ook in het buitenland op veel weerstand, niet alleen van de Centraal-en Oost Europese landen. Vanuit wat we voor het gemak dan maar West-Europa zullen noemen, werd die kritiek weliswaar in meer bedekte termen geuit. Theo Francken, Belgisch Staatssecretaris voor Asiel en Migratie, interpreteerde het als ‘Kom maar af!‘ Volgens hem zou de aanpak van Duitsland in de hele Unie tot een domino-effect leiden.

Op 13 september sloot Duitsland dan plots (tijdelijk) de grens met Oostenrijk. Van een domino-effect gesproken! De sluiting leidde tot vergelijkbare grenssluitingen in o.a. Oostenrijk, Slowakije en Hongarije. Ook Theo Francken wilde niet uitsluiten dat België gelijkaardige maatregelen zou nemen ‘mocht het tot een gelijkaardige situatie komen’.

Duitsland heroriënteerde zijn politiek. Nu kregen de doorvoerroutes van de migranten en vluchtelingen de aandacht. Het vierpunten plan behelsde: (1) met Turkije aan tafel gaan zitten om te voorkomen dat asielzoekers in de eerste plaats Europa binnenkomen; (2) in Italië en Griekenland moeten nieuwe opnamecentra voor migranten worden opgezet; (3) landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten moeten financiële steun krijgen om te voorkomen dat mensen die gebieden verlaten; (4) vanaf oktober zal de Duitse marine deelnemen aan de tweede fase van een maritieme operatie van de EU in het Middellandse Zeegebied. Naast het humanitaire aspect (drenkelingen redden) is het erop gericht om de door mensenhandelaars gebruikte schepen te  vernietigen.

Dit plan kon al op meer bijval van de andere EU-lidstaten rekenen omdat het sterker aanleunde bij de logica in veel van die landen. Als een soort excuus aan de ‘dissidente’ EU-landen die weigeren om bindende quota te aanvaarden verzachte Merkel ook haar positie daaromtrent. Ze gaf ook aan dat ze het voorstel van de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, om te snijden in de EU-fondsen die naar die landen vloeiden, geen goed idee vond.

Het uiteindelijke antwoord op de vluchtelingencrisis zal waarschijnlijk een combinatie van de twee strategieën worden. Enerzijds zal het plan om de asielzoekers over alle EU-landen er komen maar zal er komaf gemaakt worden met elke vorm van verplichting. Anderzijds zal er geprobeerd worden om het asielbeleid van alle landen beter op elkaar af te stemmen en strenger te maken. Dat laatste element zal weinig weerstand oproepen bij politici maar het is de vraag, gezien de recente ervaring met de ‘vluchtelingenstroom,’ of daar snel resultaten mee zullen bereikt worden.

De EU kampt er al jaren mee om een afdoend antwoord te vinden en vooral de diepere oorzaken van de migratie aan te pakken. Het heeft de laatste weken verschillende projecten opgezet, een fonds ter waarde € 1,8 miljard euro om Afrikaanse landen te helpen beter hun grenzen te sluiten en een ander fonds van 45 miljoen euro specifiek bedoeld om de vluchtelingencrisis in Syrië te beheren. Het geld is er echter nog niet. Federica Mogherini, zeg maar de buitenlandminister van de EU zei onlangs: ‘Ik verwacht dat er de volgende uren bijdragen binnenkomen. Niet maanden, uren’.

Op geregelde, niet vooraf aangekondigde, tijdstippen zullen grenscontroles georganiseerd worden. Al was het maar om aan te tonen dat ‘er iets aan gedaan wordt’. De Middellandse Zee zal nog drukker bevaren worden door de verschillende Europese marines. Ondanks het feit dat dat patrouilleren slechts matig succes geboekt heeft. De beslissing om boten gebruikt door mensenhandelaars te kelderen kan eventueel ook  leiden tot gewelddadige botsingen.

Een oplossing is er niet. We kunnen alleen met zekerheid stellen dat migranten, of ze nu vluchtelingen, (illegale) migranten of (economische) asielzoekers zijn het nog moeilijker zullen hebben om asiel te krijgen. Zeer waarschijnlijk wordt de repatriëring van ‘illegale’ en uitgeprocedeerde asielzoekers de volgende maanden en jaren een ‘business opportunity’ met toekomst.

Francis Jorissen woont in het midden van nergens ergens in Frankrijk, nieuwsgierig, schrijver en free-lance journalist, activist, would-be wereldreiziger en geïnteresseerd in Rusland, de landen die ooit behoorden tot wat men toen 'Het Oostblok' noemde en het Midden-Oosten