Europa unaniem verdeeld over sancties tegen Rusland

EURusl
Facebooktwittergoogle_plusmail

Na de annexatie van de Krim een jaar geleden werden in een eerste fase lichte sancties genomen: reisverbod voor en blokkering van tegoeden van een aantal Russische politici en militairen en een aantal Krim-figuren die de annexatie goedkeurden. In de loop van het jaar groeide die lijst wel aan met tientallen andere personen maar omdat, buiten de geviseerde mensen, weinigen er last van ondervonden konden die sancties in januari 2015 zonder noemenswaardige moeilijkheden verlengd worden tot september van dit jaar.

 

De sancties die in juli 2014 werden beslist waren echter van een heel andere kaliber. Daar betrof het een hele reeks economische maatregelen die bepaalde sectoren in het vizier namen. Russische staatsbanken en door de overheid gecontroleerde bedrijven actief in de olie-en gaswinning of de wapenindustrie kregen geen toegang meer tot de Westerse kapitaalmarkt. Daarnaast kwam er ook een verbod op de verkoop aan Rusland van wapens of materiaal en technologie die gebruikt kon worden voor de wapenproductie en in de sector van olie-en gaswinning.

Op dat ogenblik maakten landen als Hongarije, Bulgarije en Tsjechië al bezwaren. Ze vreesden voor de negatieve impact op hun economische groei. Ook Duitse en Italiaanse bedrijven maakten voorbehoud. Hun export naar Rusland zou beknot worden wat dan weer honderden jobs zou kosten. De escalatie van het geweld in Oekraïne, de catastrofe met vlucht 17 van Malaysia Airlines en de druk die de Verenigde Staten en landen als Polen en Duitsland uitoefenden beslisten er echter anders over. De Europese landen stemden eensgezind voor strengere economische sancties.

De reactie liet niet lang op zich wachten. Een week later al besliste Rusland een embargo van een jaar in te stellen op de meeste landbouwproducten uit de Europese Unie, Noorwegen, de VS, Canada en Australië. Groenten en fruit, vis, vlees en zuivelproducten mochten het land niet meer binnen. Duitsland, Polen, Nederland, Frankrijk, Italië en Spanje zijn de EU-landen die het hardst werden getroffen door de maatregel maar ook België draagt er de gevolgen van. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Jose Manuel Garcia-Margallo schatte dat de ganse EU al 21 miljard euro aan exportverlies had geleden sinds de invoering ervan.

Dat de opgelegde sancties Rusland ook pijn doen is duidelijk. Ze zijn echter niet effectief gebleken om Ruslands standpunt in de Oekraïense crisis te veranderen.

Op 19 en 20 maart zitten de Europese leiders samen om te beslissen over de toekomst van de sancties. Dat het een moeilijk debat wordt is duidelijk. De sancties lopen eigenlijk in juli van dit jaar af en de beslissing om ze te verlengen of te verstrengen moet unaniem genomen worden. En daar loopt het mis. Sommige landen, zoals Litouwen en Polen willen ze het liefst nu al verlengen, terwijl andere landen waaronder Spanje, Italië, Griekenland, Hongarije de beslissing daarover liever voor zich willen uitschuiven om wat dan heet ‘Rusland meer kans te geven om het conflict in Oekraïne te de-escaleren.’

De standpunten binnen de EU ten opzichte van de sancties liggen dan ook diametraal tegenover elkaar. Aan de ene zijde heb je de haviken zoals de Baltische landen en Polen. Zij willen het hard spelen. In Estland, Letland en Litouwen leeft een belangrijke minderheid etnische Russen die worden gewantrouwd en, afhankelijk van in welk land ze leven, worden gediscrimineerd en minder rechten hebben dan de zogenaamde autochtone bevolking. Daarnaast ligt ook de enclave Kaliningrad, een stukje Rusland tussen Litouwen en Polen, waar de Russische Baltische vloot voor anker ligt. De haviken zien elke beweging van Rusland in Oost-Europa als een bedreiging van hun eigen nationale veiligheid. Ze zijn dan ook grote voorstanders van steeds maar meer en hardere sancties.

Europese landen in Centraal en Zuid-Europa hebben een heel andere kijk op de zaak. Hongarije, Tsjechië, Slovakije, Bulgarije liggen iets verder weg van Rusland en hebben er geen direct conflict mee. Ze schipperen permanent tussen hun lidmaatschap van de EU en de NAVO terwijl ze anderzijds hengelen naar Russische investeringen en goedkope prijzen voor Russisch gas. Zij bekritiseren de sancties en lobbyen ervoor om ze te verlichten of uit te stellen.

De rijkste Europese landen, of tenminste de landen met de grootse economieën van Europa, zoals Duitsland en Frankrijk maken de zaak nog meer complex. Zij voelen zich niet onmiddellijk bedreigd door Rusland en hebben bovendien belangrijke politieke en economische banden met Moskou. Zij zijn ongerust over de economische impact van de sancties en tegensancties en willen graag een politieke oplossing voor het conflict vinden. Ze willen echter ook de Europese Unie bij elkaar houden en moeten met de tegengestelde gevoelens en strategieën van de andere lidstaten rekening houden.

RusImport

Vooral Duitsland zit in een bijzonder ongelukkige positie. Berlijn en Moskou hebben sterke economische banden maar ze ijveren ook allebei voor meer invloed in Centraal en Oost-Europa. Het is daarom dat Duitsland zich zo offensief opstelde bij het begin van het conflict in Oekraïne. Ze ondersteunden de protesten op de Maidan tegen president Janoekovitsj en hebben de nieuwe regering financieel ondersteund. Berlijn heeft geijverd voor meer en zwaardere sancties terwijl het ook de diplomatieke kanalen heeft opengehouden en zich verzet heeft tegen de acties van de VS die konden leiden tot een uitbreiding van het conflict. Deze week liet Angela Merkel weten dat ze wel een voortzetting van de sancties wil maar slechts bijkomende acties wil nemen als het conflict weer escaleert. Volgens haar zijn de sancties en de afspraken van het Minsk2-akkoord aan elkaar gekoppeld.

Ondertussen zit Moskou natuurlijk niet stil. De sancties beginnen zwaar door te wegen op de economie en de roebel staat zwak. Poetin probeert zijn positie binnen het verdeelde Europa te verstevigen door individuele afspraken te maken met diverse EU-landen.

Op 17 februari bezocht Poetin Victor Orban in Hongarije om er gesprekken te voeren over energie-en investeringsvraagstukken, terwijl ook een lening van 10 miljard euro voor de nucleaire sector ter sprake kwam.

Een week later, 25 februari, was de Cypriotische president Nicos Anastasiades te gast in Moskou. Poetin bood Cyprus meer investeringskansen en betere terugbetalingsvoorwaarden aan voor de 2,5 miljard euro lening die het uitstaan heeft. In ruil daarvoor moet Cyprus de Russische militaire vloot toegang geven tot de havens.

Weer een week later, op 5 maart, was het de beurt aan de Italiaanse premier Matteo Renzi om zijn opwachting te maken bij Poetin. Op de agenda: de situatie in Libië, Syrië en Oekraïne maar, aangezien Rusland een belangrijk exportland is voor Italiaanse landbouwproducten, ook een mogelijke opheffing van de Russische sancties op landbouwproducten..

Op 10 maart dan bezocht de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov zijn Spaanse collega Jose Manuel Garcia-Margallo. Margallo gaf later toe dat de sancties en tegensancties de Spaanse economie pijn doen. Spanje, Italië en Cyprus zijn trouwens ook zeer verontrust over de zwakke roebel die het Russisch toerisme naar Zuid-Europa zwaar kan treffen. Er wordt in 2015 ten opzichte van 2013 een vermindering van 10% van het aantal Russische toeristen naar Europa verwacht. Dat betekent in absolute cijfers 3,2 miljoen toeristen minder.

De relatie tussen Rusland en Griekenland is in het licht van de economische crisis die daar heerst belangrijk. Als Griekenland aan zijn financiële verplichtingen wil blijven voldoen heeft het geld nodig, veel geld, zoveel geld als het maar kan vast krijgen. De andere Eurolanden spelen het echter zeer hard en lijken enkel te willen toegeven op voorwaarde dat de Griekse regering zich overgeeft en zich plooit naar alle eisen van de EU en de trojka. Griekenland balanceert op de rand van de afgrond en een Grexit uit de eurozone en een terugkeer naar de drachme, een scenario waar iedereen van zegt dat ze het willen vermijden, is mogelijk.

Mocht het zover komen dan is de chaos niet te overzien. Niet enkel voor Griekenland maar eveneens voor de rest van de eurozone. Wat Griekenland betreft zal de drachme zeer snel devalueren. De prijzen voor de import van energie zullen stijgen terwijl Griekenland volledig afhangt van Rusland voor zijn gastoevoer. Het land heeft er dus alle belang bij om Rusland te vriend te houden. Griekenland heeft dan ook zijn bedenkingen bij de sancties tegen Moskou. Volgende week brengt de Griekse premier een bezoek aan Angela Merkel. De uitkomst van de gesprekken tussen beide leiders zal In Moskou met interesse gevolgd worden voor Alexis Tsipras begin april ook bij Poetin wordt verwacht..

Gezien de soms erg tegengestelde belangen van de lidstaten binnen de Europese Unie is het zeer waarschijnlijk dat de beslissing over een verlenging van de sancties zal uitgesteld worden. Om de schijn te redden kan het misschien aan het Minsk-2 Akkoord gekoppeld worden en om niemand met lege handen naar huis te sturen kunnen ook nog wat tegoeden van Poetin-adepten geblokkeerd worden terwijl ze ook een reisverbod krijgen opgelegd. Maar zoals gezegd, van zulke sancties ligt niemand, buiten de geviseerde mensen, wakker.

Ondertussen zal iedereen in stilte hopen dat de politieke situatie zodanig evolueert dat de sancties in juli van zichzelf zullen uitdoven zonder dat er nog een debat aan moet gewijd worden.  

Francis Jorissen woont in het midden van nergens ergens in Frankrijk, nieuwsgierig, schrijver en free-lance journalist, activist, would-be wereldreiziger en geïnteresseerd in Rusland, de landen die ooit behoorden tot wat men toen 'Het Oostblok' noemde en het Midden-Oosten