Massale protesten tegen geweld narcostaat Mexico

mexico1
Facebooktwittergoogle_plusmail

Mathieu Berlaen, postdoctoraal onderzoeker aan de UNAM-universiteit in Mexico Stad, brengt verslag uit over de recente escalatie van de volksprotesten in Mexico, naar aanleiding van de recente moord op 43 studenten door een drugsbende, op bevel van lokale politici. Daarbij dragen Betogers dragen foto’s van de 43 vermoorde studenten (foto redpowermedia.wordpress.com).

Vrijdag 7 november 2014 bekenden drie leden van een drugsbende de moord op 43 vermiste studenten uit de Mexicaanse deelstaat Guerrero. Of daarmee binnenkort een einde zal komen aan de massale protesten die het land al weken in de ban houden, is lang niet zeker.

Verdwijning en executie

Op 26 september 2014 verdwenen 43 studenten van de landelijke normaalschool van Ayotzinapa nadat ze per bus afgereisd waren naar de nabijgelegen stad Iguala, eveneens in de deelstaat Guerrero, op zo’n 200 kilometer van de hoofdstad Mexico-Stad. In Iguala planden de studenten een protest tegen de manier waarop de Mexicaanse overheid het onderwijs financiert en nieuwe leraren aanstelt.

Mexico2

Dat was niet naar de zin van José Luis Abarca Velázquez, burgemeester van Iguala, en zijn vrouw María de los Ángeles Pineda Villa (foto), die net die dag haar jaarlijkse toespraak zou houden als voorzitster van een lokale instelling voor sociale bijstand. Het echtpaar droeg de politie op in te grijpen tegen de geplande protesten. De details van de clash tussen politie en studenten blijven tot op heden onopgehelderd. Getuigen spreken elkaar tegen, maar vast staat dat bij de confrontatie 6 personen omkwamen, nadat de politie het vuur geopend had. 43 overlevende studenten werden opgepakt, afgevoerd, en door de politie overgeleverd aan leden van het drugskartel Guerreros Unidos (‘verenigde oorlogsstrijders’, Guerrero – naam van de deelstaat waar het protest plaatshad– betekent ‘oorlogsstrijder’, een verwijzing naar het revolutionaire verleden van Mexico, nvdr). Afgelopen vrijdag berichtte procureur-generaal Jesús Murillo Karam dat drie opgepakte leden van dit drugskartel de moord op de 43 verdwenen studenten hebben bekend. Hij spaarde daarbij geen details. De studenten werden naar een nabijgelegen afvalbelt gebracht in een vrachtwagen. Onderweg stierven een vijftiental onder hen reeds door verstikking. De anderen kregen allen een kogel in het achterhoofd. Hun lijken werden daarop samen met ander bewijsmateriaal ter plaatse verbrand. In verband met de verdwijning en executie van deze 43 ‘normalistas’ (zoals de opleiding van leerkrachten‘normaalschool’ hier heet, nvdr), zijn intussen meer dan 70 mensen opgepakt, onder wie de hierboven vermelde burgemeester van Iguala en zijn echtgenote, naast enkele spilfiguren van het drugkartel Guerreros Unidos. Onder druk van de vele protesten diende ook de gouverneur van de deel staat Guerrero zijn ontslag in.

De 43 zijn geen uitzondering

De massamoord op de ‘normalistas’ van Ayotzinapa valt niet af te doen als het werk van een enkeling. Hun dood is het gevolg van een nauwgezette samenwerking tussen lokale overheden, politieagenten en narco’s, leden van de gevreesde Mexicaanse drugskartels. Het gaat al evenmin om een geïsoleerd voorval. Begin oktober 2014 ontvingen onderzoekers een anonieme tip over de verdwijning van de studenten. Die leidde tot de ontdekking van een massagraf met 28 kadavers. Na DNA-onderzoek bleek echter dat géén van deze slachtoffers iets te maken had met de zaak-Ayotzinapa. In de loop van de maand oktober werden tijdens het onderzoek nog verschillende massagraven ontdekt in de buurt van Iguala. Niet enkel de deelstaat Guerrero kreunt onder geweld en corruptie. In de stad Tlatlaya, nabij Mexico-Stad, kwamen eind juni 22 mensen om in een vuurgevecht tussen – volgens overheidsbronnen – drugstraffikanten en patrouillerende soldaten. De overheid meldde in een persbericht dat de narco’s het vuur hadden geopend op de soldaten in kwestie. Reporters en getuigen berichtten echter dat er van een‘gevecht’ weinig sprake was en stelden dat de 22 slachtoffers – onder hen een zeventienjarige vrouw – werden gegrepen door de soldaten, op een rij gezet en standrechtelijk geëxecuteerd. Door de pers opgevraagde autopsies en verslagen van de schietpartij werden door de overheid staatsgeheim verklaard en zullen de komende jaren dus niet worden vrijgegeven. In 2006 ging toenmalig president Felipe Calderón de confrontatie aan met de machtige drugskartels. Sindsdien zijn er naar schatting minstens 40.000 mensen vermoord (dit is de meest conservatieve schatting, de hoogste schatting loopt op tot 120.000). Er worden sindsdien ook meer dan 20.000 Mexicanen vermist. Vrouwen zijn daarbij steeds vaker slachtoffer van het toegenomen geweld. Het aantal ‘feminicides’ – moorden op vrouwen – steeg tussen 2006 en 2012 met 40 procent. De zaak van de 43 studenten uit Ayotzinapa maakt de harde realiteit van Mexico alleen maar pijnlijker. Het land is is en blijft een narcostaat waar drugstraffikanten nauwe banden hebben met corrupte politici en officieren.

Verandering in de maak?

Na meer dan een uur lang vragen te hebben beantwoord over de recente bekentenissen in de zaak Ayotzinapa, maakte procureur-generaal Murillo Karam (foto) abrupt een einde aan zijn persconferentie met de woorden “Ya me cansé” (“Genoeg, ik ben het moe”). Een verontwaardigde generatie Mexicanen keerde deze woorden tegen hem. De hashtag #YaMeCansé werd in een mum van tijd een trending topic op sociale netwerksites. Vele Mexicanen zijn het immers ‘moe’ dat hun land ten onder gaat aan geweld en corruptie. De verdwijning van de 43 normalistas en de gruwelijke details van hun executie houden Mexico al anderhalve maand in de ban. Overal in het land blijven mensen op straat komen om de betrokkenheid aan te klagen van de overheid bij de moord op onschuldigen. Bovendien kijkt de wereld mee. Huidig president Enrique Peña Nieto staat onder zware druk om de imagoschade voor zijn land te beperken. De zaak-Ayotzinapa verwierf een symbolische status in de strijd tegen de narcostaat en verenigde de Mexicaanse bevolking in hun pijn en meevoelen met de 43 vermiste studenten. Empathie zal echter niet volstaan om politieke alternatieven te creëren. Op 5, 6 en 7 november 2014 hielden onderwijsinstellingen in het hele land een driedaagse staking. Op 10 november blokkeerden manifestanten enkele uren lang de in- en uitgangen van de luchthaven van de stad Acapulco, eveneens in de deelstaat Guerrero. Of deze en toekomstige acties substantiële veranderingen teweeg kunnen brengen in dit land, zal in grote mate afhangen van het doorzettingsvermogen van de protesterende studenten en van hun kracht om ook de andere bevolkingslagen tot actie te manen.