Uitpers nummer 128

Terreurhysterie in Nederland leidt tot stigmatisering, vage verdachtmakingen en verklikkersmentaliteit


door Astrid Essed

De sinds 11 september 2001 ontstane antiterreurhysterie en het toenemende racisme leiden tot buitenproportionele reacties bij Overheidsdiensten en vaak op vooroordelen gebaseerde ''meldingen'' door het publiek. Helaas worden dergelijke vage meldingen gelegitimeerd door de huidige antiterreurwetgeving.

Op Kerstavond 2010 werden twaalf SomaliŽrs gearresteerd. Aanleiding: een ambtsberciht van de AIVD [Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst], dat er een dreigende terreuraanslag op handen was waarbij betrokkenen een rol zouden spelen. Er werden met veel machtsvertoon invallen gedaan in een belhuis, vier woningen in Rotterdam en twee motelkamers in Gilze Rije [1]. Binnen 24 uur stonden elf van de twaalf mannen weer buiten

De twaalfde werd enkele dagen later vrijgelaten. Slechts drie van de twaalf bleven verdacht [2].

 

Nauwelijks was het Nieuwe Jaar ingetreden of het was weer raak. Een trein in Barneveld werd stilgezet, deze keer omdat een vrouw de politie had gebeld vanwege een man, die zich in de trein ''verdacht gedroeg'' en wellicht wel ''iets'' zou hebben achtergelaten. Na een urenlange vertraging, evacuatie van de treinpassagiers en drie omliggende boerderijen bleek ook dit loos alarm. De man in kwestie was allang uitgestapt en er werd geen ''verdacht pakketje'' aangetroffen [3].

 

Terecht stelt de historicus/auteur Maarten van Rossem, dat er sprake is van een paniekreactie bij de autoriteiten [4]. Ik ga verder en zou willen spreken van een terreurhysterie, zowel bij autoriteiten en een deel van het publiek, dat bezeten lijkt van ''verdachte pakketjes'' of ''zich verdacht gedragende reizigers'', whatever that may be.

Een zoektocht naar oorzaak en gevolg:

 

1 11 september 2001

 

Bekend mag worden verondersteld, dat die gehele ''terreurhysterie'' is voortgekomen uit de aanslagen van 11 september. In plaats van zelfkritisch te zijn naar hun eigen rol in de internationale politiek [waarbij uiteraard buiten kijf, dat die aanslagen inhumaan en verwerpelijk waren] [5], struikelden de Europese bondgenoten over elkaar om Supermacht de VS politiek en na de afloop van de Afghanistan oorlog ook militair te steunen in de zogenaamde ''war on terror''.

Door de bezetting van Afghanistan en de daarna gevoerde aanval op Irak en opvolgende bezetting schiepen zij overigens zelf nieuwe voedingsbodems voor terrorisme, zonder uiteraard terrorisme goed te willen praten. Maar terrorisme is een reactie op het Kwaad, niet het Kwaad zelf [6].

 

Met die vrijwel onvoorwaardelijke steun aan de VS en de dus in Europa reŽel toegenomen terreurdreiging, werden er nieuwe zogenaamde ''antiterreurwetten'' aangenomen, zowel op nationaal als op Europees niveau, die in vele gevallen op gespannen voet stonden met de mensenrechten [7]

  

2 Anti-Islamhetze

 

Een ander gevaarlijk aan de terreurhysterie gekoppeld verschijnsel was de sinds 11 september toegenomen anti-Islamhetze, waarbij op ongenuanceerde wijze de Islam en moslims in een adem werd genoemd met religieus fanatisme. Discriminatie en uitsluiting was het gevolg en in heel Europa schoten populistische partijen als paddestoelen uit de grond [8]. In Nederland werden wij geconfronteerd met de opkomst van de extreem-rechtse PVV (Partij voor Vrijheid) [9], die nu helaas gedoogpartner is [10].

  

3 Terreurdreiging in Nederland

 

Door deze ontwikkelingen, de verruimende bevoegdheden van de AIVD [11], tendentieuze mediaberichtgeving en de haatzaaierij van o.a. de PVV, is er een situatie ontstaan, waarbij mensen van met name islamitische achtergrond, zoals Marokkanen, Afghanen, Irakezen en SomaliŽrs, bij voorbaat al met argusogen en wantrouwen worden bekeken, zowel door Overheidsdiensten als burgers. Als voorbeeld noem ik al de destijds ontstane commotie rond de zogenaamde antiterreurdreiging in Amsterdam, die zich rond IKEA zou hebben afgespeeld [12]. De recente gebeurtenissen waarover van Rossem rept, spreken voor zich.

 

Wet Verruiming Mogelijkheden tot Opsporing en Vervolging Terroristische Misdrijven

 

Het gevaarlijkste is nog, dat bij het publiek levende op vooroordelen gebaseerde vage verdachtmakingen zoals het ''zich verdacht gedragen'', nu worden ondersteund door de wetgeving. Het ''zich verdacht gedragen'' is een wel heel vage en subjectieve term, maar griezelig genoeg kan heden ten dage een hele trein urenlang worden opgehouden en zelfs drie boerderijen ontruimd, omdat een vrouw uit Duitsland een vage melding doet over iemand, die zich in de trein ''verdacht'' zou hebben gedragen. Waarop zij dat baseert, blijft volledig onduidelijk, maar daarvoor wordt een heel politioneel apparaat in werking gesteld.

Resultaat: de zogenaamde verdachte man heeft de trein allang verlaten en van een ''verdacht pakketje'' [het zoveelste....] is ook geen sprake. Trouwens, het meest recente ''verdachte pakketje'', dat recentelijk is aangetroffen in Tilburg, bleek ook loos alarm. Inhoud?

Een lege tas [13]. Maar de wetgeving ondersteunt dergelijke vage meldingen. Helaas.

 

Was het voorheen zo, dat er ''een redelijk vermoeden van een strafbaar feit'' nodig was om in actie te komen, in de huidige anti-terreurwetgeving zijn ''aanwijzingen'' voldoende [14].

In de praktijk kan dus op iedere nonsensicale ''aanwijzing'' voor ''verdacht gedrag'' tot actie worden overgegaan, zoals blijkt uit het verhaal van het stilzetten van de trein in Barneveld [15]. Het is duidelijk, dat een dergelijke terreurhysterie, ondersteund door de Wet, leidt tot diiscriminatie, vooroordelen bevordert en tot een verklikkermentaliteit.

 

Uit het geval van de arrestaties van de Somaliers kan de gevaarlijke overijverigheid van diensten worden afgeleid. De AIVD had gevraagd om de arrestatie van 4 SomaliŽrs. Het werden er twaalf, waarvan nu daadwerkelijk nog 3 verdacht zijn [16].

 

Mediaberichtgeving en Justitie

Storend en ook schokkend is de buitenproportionele media-aandacht voor deze en andere terreurarrestaties in vergelijking tot de laconieke vermelding over de vrijlating van de arrestanten. Wanneer Justitie bovendien zo'n drukte maakt van die arrestaties, is een PUBLIEKELIJK EXCUUS naar de ten onrechte gearresteerde verdachten wel het minste, dat mag gebeuren. Want mensen zijn niet alleen getraumatiseerd door de zeer ingrijpende arrestatie door een arrestatieteam [intrappen van de deur, letterlijk van het bed worden gelicht, arrestatieteam gewapend met automatische pistolen], maar bovendien toch gestigmatiseerd. Hoeveel mensen zeggen niet na afloop: Waar er rook is, is er vuur?

Het blijft de ten onrechte gearresteerden achtervolgen

 

EPILOOG

 

Natuurlijk moet alertheid op eventuele terreuraanslagen blijven bestaan, maar dan wel met de rechtsmiddelen, die ook bij niet terreurverdachten worden gehanteerd. Zoals arrestaties op vermoeden van een strafbaar feit, een eerlijke rechtsgang voor verdachten [vaak is het bewijsmateriaal zwak tot zeer zwak] [17] en het zorgvuldig afwegen van dergelijke vage tips als van die onbekende vrouw in de Barneveld kwestie, die grote schade aan de samenleving en de evt ten onrechte gearresteerde verdachten berokkenen.

 

Het mooiste zou nog zijn de opheffing van de gehele antiterreurwetgeving, aangezien het huidige JustitiŽle apparaat voldoende middelen heeft om terreurmisdrijven streng te straffen en er zo geen onrechtmatig en discriminatoir onderscheid meer gemaakt kan worden tussen terreurverdachten en andere verdachten. Dit is echter niet mogelijk, aangezien in Europees verband is besloten tot een antiterreurwetgeving [18], nog afgezien van het feit, dat de politieke wil voor die afschaffing ontbreekt.

 

Tenslotte zou  Nederland er verstandig aan doen, zelf geen voedingsbodem voor terrorisme te worden. Een discriminerend boerkaverbod en gedeeltelijk hoofddoekenverbod en het sturen van een politiemacht naar Afghanistan als verlengstuk van de Amerikaanse bezettingsmacht aldaar werpen olie op het vuur.

 

(Uitpers nr. 128, 12de jg., februari 2011)

NOTEN

 

  

 

 

 

 

 

[1] VOLKSKRANT

SOMALIERS OPGEPAKT WEGENS TERRORISMEDREIGING

25 DECEMBER 2010

 

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/1185629/2010/12/25/Somaliers-opgepakt-wegens-terrorismedreiging.dhtml

 

OPENBAAR MINISTERIE [www.om.nl]

 

TWAALF SOMALIERS AANGEHOUDEN VANWEGE VERDENKING VAN BETROKKENHEID BIJ TERRORISME

25 DECEMBER 2010

 

http://www.om.nl/onderwerpen/verkeer/@154674/twaalf_somaliers/

 

[2] TROUW

LAATSTE SOMALISCHE VERDACHTE VRIJGELATEN

10 DECEMBER 2010

 

http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article3359154.ece/Laatste_Somalische_verdachte_vrijgelaten.html

 

[3] NRC

TREIN STILGEZET IN BARNEVELD OM VERDACHT PAKKETJE

3 JANUARI 2011

 

http://www.nrc.nl/nieuws/2011/01/03/trein-stil-in-barneveld-om-verdacht-pakketje/

 

DE GELDERLANDER

''VERDACHTE TREIN'' BARNEVELD BLIJKT LOOS ALARM

4 JANUARI 2011

 

http://www.gelderlander.nl/nieuws/algemeen/binnenland/7904822/'Verdachte-trein'-Barneveld-blijkt-loos-alarm.ece

 

[4] JOOP.NL

MAARTEN VAN ROSSEM

OVERDREVEN PANIEKREACTIE OP TERREURDREIGING

 

http://www.joop.nl/opinies/detail/artikel/overdreven_paniekreactie_op_terreurdreiging/

 

[5] UITPERS [www.uitpers.be]

OCTOBER 2010

ASTRID ESSED

 

HERDENKING 11 SEPTEMBER/EENZIUDIGE MORELE VERONTWAARDIGING/GEEN HAND IN EIGEN BOEZEM

 

http://www.uitpers.be/artikel_view.php?id=2808

 

[6] ZIE NOOT 5

 

[7] EJURE

ANTI-TERREURMAATREGELEN NEDERLANDSE OVERHEID VANAF 2004 T/M EERSTE HELFT 2007

ASTRID ESSED

 

http://www.ejure.nl/page=5/articles/dossier_id=69/id=256/show.html

 

ARTIKEL EVENEENS GEPUBLICEERD IN UITPERS

OCTOBER 2007

 

http://www.uitpers.be/artikel_view.php?id=1793

 

[8] EKUDOS

ZWITSERS VOOR UITZETTEN ''BUITENLANDSE BOEVEN''/EUROPA ZINKT WEG IN POPULISTISCH MOERAS

ASTRID ESSED

 

http://www.ekudos.nl/artikel/277514/zwitsers_voor_uitzetten_buitenlandse_boeveneuropa_zinkt_weg_in_populistisch_moeras

 

[9] NOS

ANNE FRANK STICHTING: WILDERS EXTREEM RECHTS

10 DECEMBER 2008

 

http://nos.nl/artikel/81111-anne-frank-stichting-wilders-extreemrechts.html

 

 

[10] EKUDOS

KABINET RUTTE VERHAGEN BEEIDIGD/BEWIND VAN DISCRIMINATIE, STIGMATISERING EN UITSLUITING

ASTRID ESSED

 

http://www.ekudos.nl/artikel/271421/kabinet_rutte_verhagen_beedigdbewind_van_discriminatie_stigmatisering_en_uitsluiting

 

[11] UITPERS.BE

AIVD/VEILIGHEIDSDIENST VOOR DE BURGERS OF STAAT IN DE STAAT

APRIL 2006

ASTRID ESSED

 

http://www.uitpers.be/artikel_view.php?id=1293

 

[12] EKUDOS

TERREURDREIGING AMSTERDAM/DUBIEUZE ARRESTATIES EN TENDENTIEUZE MEDIABERICHTGEVING

ASTRID ESSED

 

http://www.ekudos.nl/artikel/156913/terreurdreiging_amsterdamdubieuze_arrestaties_en_tendentieuze_mediaberichtgeving

 

[13] RTL NIEUWS

VERDACHTE TAS TILBURG WAS GEEN BOM

 

http://www.rtl.nl/(/actueel/rtlnieuws/binnenland/)/components/actueel/rtlnieuws/2011/01_januari/08/binnenland/verdachte-tas-tilburg-was-geen-bom.xml

 

[14] ANTI  TERREURWETGEVING NEDERLAND

EJURE

ANTI-TERREURMAATREGELEN NEDERLANDSE OVERHEID VANAF 2004 T/M EERSTE HELFT 2007

ASTRID ESSED

 

http://www.ejure.nl/page=5/articles/dossier_id=69/id=256/show.html

 

ARTIKEL EVENEENS GEPUBLICEERD IN UITPERS

OKTOBER 2007

 

http://www.uitpers.be/artikel_view.php?id=1793

 

[15] NRC

TREIN STILGEZET IN BARNEVELD OM VERDACHT PAKKETJE

3 JANUARI 2011

 

http://www.nrc.nl/nieuws/2011/01/03/trein-stil-in-barneveld-om-verdacht-pakketje/

 

DE GELDERLANDER

''VERDACHTE TREIN'' BARNEVELD BLIJKT LOOS ALARM

4 JANUARI 2011

 

http://www.gelderlander.nl/nieuws/algemeen/binnenland/7904822/'Verdachte-trein'-Barneveld-blijkt-loos-alarm.ece

 

[16] NOS

ONDERZOEK AIVD LEIDDE NAAR VIER SOMALIERS

28 DECEMBER 2010

 

http://nos.nl/artikel/208031-onderzoek-aivd-leidde-naar-vier-somaliers.html

 

 

TROUW

LAATSTE SOMALISCHE VERDACHTE VRIJGELATEN

10 DECEMBER 2010

 

http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article3359154.ece/Laatste_Somalische_verdachte_vrijgelaten.html

 

[17] UITPERS

HET PIRANHAPROCES TAV SAMIR A EN MEDEVERDACHTEN

JANUARI 2007

 

http://www.uitpers.be/artikel_view.php?id=1539

 

[18] ANTI  TERREURWETGEVING NEDERLAND

EJURE

ANTI-TERREURMAATREGELEN NEDERLANDSE OVERHEID VANAF 2004 T/M EERSTE HELFT 2007

ASTRID ESSED

 

http://www.ejure.nl/page=5/articles/dossier_id=69/id=256/show.html

 

ARTIKEL EVENEENS GEPUBLICEERD IN UITPERS

OCTOBER 2007

 

http://www.uitpers.be/artikel_view.php?id=1793